سرگردانی موقت کارگران فرنخ و مه‌نخ به دلیل توقف فعالیت

منابع خبری ایلنا در قزوین از تعطیلی موقت دو کارخانه فر نخ ومه نخ و بلاتکلیفی حدود دویست کارگر شاغل در این دو واحد تولیدی خبر می دهند.

بخشودگی جرایم کارفرمایان در رفع رکود اقتصادی موثر است

نماینده جیرفت در مجلس شورای اسلامی گفت: اقدام سازمان تامین‌اجتماعی در خصوص بخشودگی جرایم بیمه ای کارفرمایان، در رفع رکود حاکم بر اقتصاد کشور بسیار موثر است و منجر به رونق تولید داخلی می‌شود.

مرگ یک کارگر رامسری بر اثر سقوط از ارتفاع

یک کارگر ساختمانی در سقوط از ارتفاع در یکی از ساختمانهای در حال ساخت در رامسر جان باخت.

جمعی از فعالان کارگری و مدنی سنندج از آتش نشانان شهید تقدیر کردند

روز گذشته، جمعی از فعالان کارگری و مدنی سنندج با حضور در یک ایستگاه آتش نشانی از قربانیان حادثه پلاسکو، تقدیر کردند

حادثه پلاسکو بازهم تکرار می شود/ مقصرین مسئولیت خود را بپذیرند

رئیس کانون سراسری انجمن های صنفی مسئولین حفاظت فنی، ایمنی و بهداشت کار کشور می‌گوید کسانی که مقصر وقوع حادثه پلاسکو بودند باید مسئولیت خود را در تامین نکردن ایمنی و تجهیز ساختمان و عدم توانایی در مدیریت بحران بپذیرند .

شناسایی علت حادثه ساختمان پلاسکو و برخورد با مقصران

در جلسه امروز کانون هماهنگی های شوراهای اسلامی کار شهر ری بر ضرورت تعیین تکلیف هرچه سریعتر دلایل وقوع پلاسکو تاکید و یادآوری شد در صورتی که به حفظ امنیت جانی کارگران توجه نشود این حوادث تکرار می‌شود.

یک عضو هیات مدیره کانون بازنشستگان و مستمری بگیران شهر تهران:

بازنشستگی پیش از موعد زنان به پرداخت مستمری‌ها آسیب می‌زند

یک عضو هیات مدیره کانون بازنشستگان و مستمری بگیران شهر تهران می‌گوید بازنشستگی پیش از موعد زنان هر چند به رفاه حال آنان می‌انجامد اما به صورت کلی بار مالی آن نهایتا نظام پرداخت مستمری بازنشستگان را دچار آسیب می کند.

«مهدی مجیدی» عضو هیات مدیره کانون بازنشستگان و مستمری بگیران شهر تهران در گفتگو با ایلنا، اظهار داشت: بازنشستگی پیش از موعد زنان گرچه به رفاه حال آنان می‌انجامد اما به صورت کلی به دلیل بار مالی که از خود بر جای می‌گذارد به کیفیت و کمیت خدمات ارائه شده به بیمه‌شدگان تاثیر خواهد گذاشت.

مجیدی در این خصوص  به تعویق درپرداخت مستمری بازنشستگان سازمان تامین اجتماعی اشاره کرد و افزود: مستمری بازتشستگان سازمان تامین اجتماعی با تعویق پرداخت می‌شود که این به سبب تصویب قوانینی از این دست بوده است.

مجیدی افزود: آنطور که مشخص است مجلس پیش از تصویب این طرح‌ها هزینه‌های آنها را پیش‌بینی نمی‌کند چراکه اگر این کار انجام  می‌شد به محل منابع آنها نیز توجه می‌شد.

«حجت میزایی» معاون اقتصادی وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی هم از مصوبه مجلس در خصوص بازنشستگی پیش از موعد زنان انتقاد کرد و گفت: اجرای این قانون، حدود پنج هزار میلیارد تومان برای صندوق بازنشستگی کشوری و حدود 30 هزار میلیارد تومان برای تامین اجتماعی بار مالی دارد.

این عضو هیات مدیره کانون بازنشستگان و مستمری‌بگیران شهر تهران  با اشاره به انتقادات میرزایی تصریح کرد: در هر صورت رفاه حال شاغلین نیز باید مدنظر قرار گیرد اما می‌توان رفاه حال آنها را با افزایش دستمزد و اجرای بازنشستگی براساس قانون سخت و زیان‌آور هم تامین کرد.

وی در پایان  افزود: مستمری‌های تعیین شده فعلی نیز پاسخگوی معیشت بازنشستگان نیست و سازمان حالا مجبور است به جای افزایش مستمری بازنشستگان تلاش خود را معطوف به  پرداخت مستمری به طیف وسیعی از زنانی کند که به سن بازنشستگی نرسیده‌اند.

در اطلاعیه اتحادیه پیشکسوتان جامعه کارگری عنوان شد:

تسلیت به مناسبت شهدای آتشنشانی در حادثه ساختمان پلاسکو

اتحادیه پیشکسوتان جامعه کارگری با صدور اطلاعیه‌ای شهادت آتش‌نشانان و سایر شهروندان در حادثه آتش‌سوزی پلاسکو را تسلیت گفت.

به گزارش ایلنا، اتحادیه پیشکسوتان جامعه کارگری با صدور اطلاعیه‌ای که متن آن به شرح ذیل است، شهادت آتش‌نشانان و سایر شهروندان در حادثه آتش‌سوزی پلاسکو را تسلیت گفت.

ضایعه دردناک ساختمان پلاسکو داستان حماسه ها، دلاوریها و از جان گذشتگی های مردانی است که انسان را در  عین تأسف عمیق به تحیر و تحسین وامیدارد.

شیر مردانی که با درک عمق حادثه آگاهانه برای نجات همنوعان خود به استقبال مرگ شتافتند و یتیم شدن فرزندان خود را بر فرزندان دیگران ترجیح دادند گویا اینان فرشتگانی بودند در کسوت انسان، با چه واژه گانی می توان بزرگی و عظمت کارشان را توصیف کرد جز اینکه بگوییم خدایشان بیامرزد و بر عزتشان بیافزاید.

اتحادیه پیشکسوتان جامعه کارگری ضمن همدردی با خانواده محترم شهدای آتش نشانی، این ضایعه بزرگ را صمیمانه تسلیت عرض نموده و از خداوند غفران الهی و درجات بالاتر برای شهدای معزز و صبر و تحمل برای خانواده های محترم ایشان و جامعه آتش نشانی مسئلت داریم.

برای بررسی و پیگیری وضعیت کارگران؛

هیات تحقیق و تفحص از معدن طلای آق دره به تکاب رفتند

نادر قاضی پور رییس هیات تحقیق و تفحص از معدن طلای آق دره به همراه اعضای این هیات بامداد امروز عازم شهرستان تکاب برای بررسی و پیگیری وضعیت کارگران این معدن شدند.

به گزارش خبرنگار ایلنا، خرداد ماه امسال بود که خبر شلاق خوردن کارگران آق‌دره رسانه‌ای شد. در واپسین روزهای اردیبهشت ماه سال جاری، 17 نفر از کارگران معدن طلای آق دره شهرستان تکاب که با شکایت کارفرما دادگاهی شده‌بودند، ضربات شلاق را تحمل کردند اما ضربات شلاق ماموران بر تن‌های کارگری آق دره‌ای ها، جامعه کاری ایران را تکان داد.

در پی حساسیت های رسانه‌ای و اعتراض‌های جمعی و فردی کارگران و فعالان صنفی ،نهم آبان ماه، طرح تحقیق و تفحص از شلاق خوردن کارگران آق‌دره در مجلس تصویب شد و حالا رییس هیات تحقیق و تفحص از معدن طلای آق دره به همراه اعضای این هیات بامداد امروز عازم شهرستان تکاب برای بررسی و پیگیری وضعیت کارگران این معدن شدند.

پیش از این قاضی پور در گفت‌وگو با ایلنا عنوان کرده بود که این هیات قصد دارد تا ادعای کارگران معدن آق دره در خصوص، کوتاهی در پرداخت نشدن کامل حق سهم مربوط به استخراج طلا از این واحد معدنی را معدن مورد ارزیابی قرار دهد.

قاضی‌پور در توضیح این موضوع گفته بود: کارگران معدن طلای آق دره مدعی هستند که حق‌السهم دولت و اهالی روستای مجاور معدن طلای آق دره توسط اشخاصی که پروانه بهره‌برداری از این معدن را در اختیار دارند به صورت کامل پرداخت نمی‌شود و به همین منظور هیات تحقیق و تفحص قصد دارد تا با استفاده از امکانات وزارت صنعت از خاک معدن نمونه برداری کرده و صحت این ادعا را مورد ارزیابی قرار دهند.

مسئول هیات تحقیق و تفحص از معدن طلای آق دره یادآور شده بود که بعد از انتشار خبر اجرای حکم شلاق کارگران، از طریق هیات‌های تشخیص و حل اختلاف برای بازگشت به کار این کارگران آرایی صادر شده که مشخص می‌کند مسئولان وقت اداره تعاون، کار و رفاه اجتماعی در رسیدگی به پرونده کوتاهی کرده‌اند.

وی همچنین از انجام هماهنگی با اداره کل دادگستری استان آذربایجان غربی برای بررسی ابعاد مختلف روند تشکیل پرونده قضایی برای کارگران معدن طلای آق دره خبر داده بود.

دلیل نامگذاری خیابان جردن تهران

دلیل نامگذاری خیابان جردن تهران

آشنایی با ساموئل مارتین جردن مدیر آمریکایی دبیرستان البرز و دلیل نامگذاری خیابان جردن تهران دکتر ساموئل مارتین جردن (Samuel M. Jordan) از سال ۱۸۹۹ تا سال ۱۹۴۰ ریاست کالج آمریکایی تهران (دبیرستان البرز) را به عهده داشت. او بانی و سازنده دبیرستان البرز و مدرسه دخترانه آمریکایی تهران است.   جردن در سال ۱۸۷۱ میلادی در نزدیکی شهر یورک در پنسیلوانیا بدنیا آمد. پس از ت�حصیل در دبستان و دبیرستان در سال ۱۸۹۵ میلادی از کالج لافایت درجه B.A (لیسانس) گرفت. در سال ۱۸۹۸ درجه استادی علوم الهی (ام.ا) از دانشگاه پرینستون را دریافت کرد. در سال ۱۹۱۶ کالج لافایت او را با درجه D.D (دکتر در حکمت و فلسفه) شناخت و در سال ۱۹۳۵ میلادی از کالج واشنگتن و جفرسون بدرجهٔ دکترای حقوق نائل شد. دکتر جردن در سال ۱۸۹۸ میلادی (۱۲۷۸ خورشیدی) به ایران آمد و یک سال بعد ریاست مدرسه را به عهده گرفت .در سال ۱۹۱۳ میلادی (۱۲۹۲ خورشیدی) با راه‌اندازی کلاس‌های باقیمانده دوره دوازده ساله دبیرستان تکمیل گردید. در سال ۱۹۱۸ میلادی (۱۲۹۷ خورشیدی) اولین ساختمان شبانه‌روزی که در آن زمان، مک کورمیک‌ هال (Maccormick Hall) نامیده می‌شد و یک ساختمان دیگر پایان یافت.   به پاس خدمات فرهنگی وی در کالج البرز، دو مدال و نشان به او عطا کرد:  �    در سال ۱۳۰۰ هجری خورشیدی، وی یک قطعه نشان و مدال درجه دوم علمی  �    بار دیگر در سال ۱۳۱۹ هجری خورشیدی، وی و خانمش به دریافت نشان درجه یک علمی دیگر مفتخر شدند.  دکتر جردن، در سال ۱۳۱۹ هجری خورشیدی از ایران رفت.  دکتر جردن پس از بازگشت به آمریکا، در سال ۱۳۲۳ هجری خورشیدی، دوباره به ایران آمد و مورد استقبال شاگردان و مریدانش قرار گرفت. او ایران را وطن دوم خود می ‌نامید و همواره از آن به نیکی یاد می‌کرد. وی در سال ۱۳۳۳ هجری خورشیدی، در ۸۱ سالگى در آمریکا در گذشت.  در سال ۱۳۲۶ هجری خورشیدی، مراسمی به یاد او و برای بزرگداشت او در تالار دبیرستان البرز برگزار شد و نیم تنه سنگی وی را که استاد ابوال�حسن صدیقی تراشیده بود، در کنار در ورودی آن نصب کردند. این پیکره بعدا به کتابخانه دانشگاه صنعتی امیرکبیر منتقل گردید.  بزرگراه آفریقا در شمال تهران، در زمان رژیم گذشته، به یادبود وی خیابان جردن نام گرفته بود، نامی که هنوز هم بطور غیر رسمی کاربرد دارد. کتابی به نام 'روش دکتر جردن' به قلم شکرالله ناصر در دیماه ۱۳۲۳ در تهران منتشر شده که در آن به شیوه کار وی و اداره دبیرستان پرداخته است.  از خاطرات و کلمات دکتر جردن    �    'من میلیونر هستم زیرا هزارها فرزند دارم که هر کدام برای من، برای ایران و برای دنیا میلیونها ارزش دارند.'  'بچه ‏ها مملکت شما سابقهٔ درخشانى داشته است. بازگشت به آن روزگار درخشش بستگى به همت و شجاعت و کوشش شما دارد. امیدوارم �حرف من در گوش و قلب شما باشد و براى ملت و کشورتان مفید واقع شوید.'  برای دروغ، ده شاهی کفاره تعیین کرده بود.  اگر در جیب کسی سیگار پیدا میشد، یک تومان جریمه داشت.  اگر از دانش‏آموزى سئوالى مى‏کرد و او بلد نبود، مى‏گفت: 'کلّه به ‏کار، کدو کنار.'  میگفت ' سیگار لوله بی مصرفی است که یک سر آن آتش و سر دیگر آن احمقی است!'  لوطى‏ را در معنایى منفى ـ در مایهٔ الواط ـ به ‏کار مى‏برد و مى‏گفت: 'غیرت، همت، زحمت، کار، کوشش: اینها به آدم‏آباد می ‏رسد. سستى، بى حالى، کارنکردن، بارى‏ به ‏هرجهت بودن به لوطى‏آباد مى‏رسد.'  از دیگر بزرگان دربارهٔ او : تا کشور ما جایگه جردن شد بس خارستان کز مددش گلشن شد این باغ هنر که دور از او بود، کنون‏ چشمش به جمال باغبان روشن شد  و نیز:  نادانى چیست جز به غفلت مردن؟ باید به علاج از این مرض جان بردن گفتم که طبیب درد نادانى کیست؟ پیر خردم گفت که جردن، جردن!  نوشته : جعفر سپهری  نقل از هوپا

ده آزمایش که جهان را متحول کرد

ده آزمایش که جهان را متحول کرد

رابرت ماتیوز ترجمه: ع فخریاسرى 1 - هاینریش هرتز و کشف امواج رادیویىتاریخ: ۱۸۸۸ در سال ۱۸۸۸ یک جرقه سوسوزن در محیط تاریک آزمایشگاهى در آلمان نویدبخش شروع یک انقلاب فنى با ابعادى بى سابقه شد. هاینریش هرتز فیزیکدان ۳۱ ساله در انستیتو فنى کالسروهه یک مدار الکتریکى به وجود آورده بود که در گوشه آزمایشگاهش جرقه زد و او جرقه دیگرى را در گوشه دیگر اتاق درست روبه روى آن مشاهده کرد. هرتز وجود امواج نامریى انرژى الکترومغناطیس را نشان داد که قادرند به سرعت نور حتى در فضاى خالى حرکت کند. وجود این امواج را فیزیکدان اسکاتلندى جیمز کلارک ماکسولى ۱۵ سال پیش از آن پیش بینى کرده بود و از آن زمان تا به امروز به صورت اساس و پایه شبکه جهانى رادیو، تلویزیون و مخابرات دور درآمده است.   ۲- استانلى میلگرام و اطاعت از قدرتتاریخ: ۱۹۶۱ در ژوئن ۱۹۶۱ یک آگهى در روزنامه اى در ایالت کنکتیکات از خوانندگان دعوت به شرکت در یک مطالعه علمى درباره حافظه کرد. آگهى را یک پروفسور ۲۷ ساله روانشناس در دانشگاه ییل به نام استانل میلگرام داده بود، ولى آزمایش مورد نظر واقعاً آن طور که در بادى امر به نظر مى رسید نبود. به کسانى که در این تجربه شرکت داشتند گفته شده بود که موضوع مورد نظر تاثیر تنبیه بر روى یادگیرى است و آ نها را به اتاقى هدایت مى کردند که مردى را در آنجا با سیم هاى داراى الکترود بسته بودند و گفته مى شد مى توانستند شوک هاى دردناکى به او بدهند. سپس به شرکت کنندگان گفته مى شد که فهرستى از واژه هایى که با تداعى به دنبال یکدیگر مى آمدند به صداى بلند بخوانند و هنگامى که شاگرد مورد نظر در بازگویى آن واژه ها دچار اشتباه مى شد با هر اشتباه یک شوک الکتریکى به وى وارد کنند. این کار به کمک کنسولى با کلید هاى مختلف از ۱۵ تا ۴۵۰ ولت صورت مى گرفت. شرکت کنندگان که با دیوارى از شاگرد جدا شده بودند مى توانستند فریاد هاى ناشى از درد او را در پى هر بار وارد شدن شوک الکتریکى به دنبال اشتباه بشنوند. با بدتر شدن وضع و زجر کشیدن شاگرد مورد نظر بسیارى از شرکت کنندگان معترض  شدند ولى دانشمند مسئول در پاسخ تنها مى گفت که آزمایش باید ادامه یابد و ۶۵ درصد آنها هم به این کار ادامه دادند. با بالا رفتن میزان ولتاژ شوک هاى الکتریکى کم کم ضجه ها و فریاد ها تبدیل به سکوتى شوم شدند. تنها پس از آن که آزمایش به پایان رسید، حقیقت به شرکت کنندگان گفته شد: این شاگرد اصلاً یک هنرپیشه بوده و درد و رنجى در کار نبوده است. میلگرام نشان داد که مى توان مردم عادى را اگر تصور کنند که مى توانند از مسئولیت شانه خالى کنند و آن را به مقامات واگذارند، به زجر دادن افراد غریبه تا حد مرگ تشویق و قانع کرد. در دهه ۱۹۶۰ تجربه میلگرام آب خنکى بود بر خشم ناشى از اعمال نازى ها. همان طور که رسوایى اخیر در مورد نحوه رفتار با زندانیان عراقى نشان داد، تجربه میلگرام هنوز هم اهمیت خود را از دست نداده است. ۳- انریکو فرمى و نخستین واکنش زنجیره اى هسته تاریخ: ۱۹۴۲ فکر خارج ساختن انرژى مفید از اتم ها را برخى از برجسته ترین دانشمندان جهان از جمله اینشتین بسیار دور از دسترس مى پنداشتند تا آنکه از تجربه اى که مخفیانه در حیاط خلوتى در دانشگاه شیکاگو صورت گرفته بود خبر دار شد؟ در یک روز سرد ماه دسامبر ۱۹۴۲ فیزیکدان ایتالیایى و برنده جایزه نوبل انریکو فرمى کار ساخت نخستین رآکتور اتمى جهان را که تقریباً شکل کروى داشت به اتمام رساند. این رآکتور شامل چندین تن گرانیت و اورانیوم رادیواکتیو به همراه میله هاى مرکزى از جنس کارمیوم بود. اینها طورى طراحى شده بودند که مى توانستند نوترون هاى خارج شده توسط اتم هاى اورانیوم را که هر یک قادرند اتم هاى اورانیوم بیشترى را بشکافند، جمع آورى کنند و بدین ترتیب زنجیره اى از واکنش ها را موجب شوند که بالقوه قابلیت انفجارى دارند. هنگامى که فرمى دستور داد میله هاى کنترل به آرامى خارج شوند تا نوترون ها آنقدر زیاد شوند که بتوانند واکنش زنجیره اى را تداوم بخشند، رآکتور عظیم شروع به تولید نیرو کرد. فرمى گذاشت به مدت چهار و نیم دقیقه این جریان ادامه یابد. نیروى تولید شده به زور بیشتر از نیم وات مى شد، ولى بدین ترتیب ثابت شد که واکنش زنجیره اى واقعى است و مى توان آن را کنترل کرد. نیروى هسته اى هدیه اى بود که او به دنیا داد. 4- تایید نظریه جاذبه اینشتین توسط ادینگتونتاریخ: ۱۹۱۹ آلبرت اینشتین صبح روز هفتم نوامبر ۱۹۱۹ از خواب بیدار شد و یک باره کشف کرد که به عنوان درخشا ن ترین دانشمند جهان مورد تحسین همگان است. رسانه هاى جهانى نتایج تجربه اى را منتشر کرده که برترى نظریه جاذبه وى تحت عنوان "نسبیت عام" را بر قانون جاذبه نیوتن با چند صد سال سابقه نشان مى داد. بر طبق "نسبیت عام" جاذبه حاصل منحنى شدن مکان و زمان است که موجب خم برداشتن مسیر اشعه نورى مى شود که از نزدیکى هرجرمى عبور مى کند. آرتور ادینگتون اختر- فیزیکدان از دانشگاه کمبریج بر آن شد که با اندازه گیرى از کسوفى که در تاریخ مه ۱۹۱۹ اتفاق افتاد از ستارگان قابل  رویت در نزدیکى خورشید این نظریه را ثابت کند. نظریه اینشتین اثر خم کننده اى در برابر آنچه که از نظریه نیوتن انتظار مى رفت را پیش بینى مى کرد ولى این هنوز بسیار ناچیز بود. یعنى معادل ضخامت یک تار مو که در فاصله ۱۴ مترى ما قرار دارد! ادینگتون پس از ماه ها تحلیل تصاویر برداشته شده از کسوف اعلام کرد که جابه جایى بسیار ناچیزى که در محل ستارگان مشهود است نشان مى دهد که نظریه اینشتین بر نظریه نیوتن پیروز شده است. برخى تاریخ نگاران در آن زمان و بعد ها گفتند که گویا نتایج ادینگتون آن گونه اى که ادعا مى کرد روشن و صریح نبودند و این در حالى است که ادینگتون هیچ گاه تحسین خویش از اینشتین و نظریه اش را مخفى نمى کرد. اندازه گیرى هاى بسیار دقیق تر از آن زمان تاکنون بار ها صحت پیش بینى اینشتین را تایید کرده اند.   ۵-آزمایش مایکلسون - مورلىتاریخ: ۱۸۸۷ اگر در جاده اى با سرعت ۷۰ کیلومتر در ساعت در حرکت هستید و اتومبیل دیگرى نیز با سرعت ۷۰ کیلومتر در ساعت به سمت شما مى آید سرعت نسبى دو اتومبیل چقدر است؟ پاسخ آسان است،  این طور نیست؟ ۱۴۰ کیلومتر عقل سلیم هم این را مى فهمد. با این وجود در سال ۱۸۸۷ آلبرت مایکلسون و ادوارد مورلى نشان دادند که "عقل سلیم" را با شعاع نورى کارى نیست .آنها در پى یافتن "اتر" بودند، ماده اى که گفته مى شد عالم پر از آن است و تنها به خاطر آن است که نور مى تواند در خلا حرکت کند. آنها نتوانستند هیچ اثرى از "اتر" بیابند ولى کشف کردند که نور صرف نظر از آن که بیننده نسبت به آن چگونه حرکت مى کند همواره سرعت یکسانى دارد. این نتیجه گیرى برخى از دانشمندان را بر آن داشت که مطرح کنند تقصیر به گردن ابزار مورد استفاده از آزمایش است و ساختمان اتمى آن با حرکت زمین در فضا دستخوش تغییر مى شود. یک کارمند جوان اداره ثبت اختراعات در سوئیس به نام اینشتین تصور مى کرد که پاسخ این سئوال را مى دانست. او چنین استدلال مى کرد که سرعت نور از جمله سرعت هاى معمولى نیست، بلکه یک ثابت جهانى و براى تمام بینندگان یکسان است. این فکر او را به سمت نظر نسبیت خاص راهنمایى  کرد که شامل حال همه چیز از الکترونیک تا mc2 = E مى شد.   ۶- دالى گوسفند زاده شده از کلونتاریخ: ۱۹۹۷ در فوریه ۱۹۹۷ تصویر یک گوسفند بر صفحات نخست روزنامه ها در سرتاسر جهان ظاهر گردید. این گوسفند که نامش دالى بود نخست کلون حیوان بالغ دیگرى بود: رونوشت ژنتیکى کاملى از DNA خارج شده از یکى از سلول هاى یک گوسفند ماده. چند ماه بعد همین تیم دانشمندان از موسسه روسلین در اسکاتلند دو بره دیگر زاده شده از کلون به نام هاى مولى و پولى را معرفى کردند که DNA آنها به وسیله مهندسى ژنتیک از یک انسان منتقل شده بود و لذا شیر آنها حاوى نوعى ماده لخته کننده خون بود که در درمان هموفیلى کاربرد داشت. این نخستین تجربیات همچون گام هاى بزرگى به سمت "داروسازى" به معناى تولید انبوه ترکیبات دارویى سودمند براى انسان توسط حیواناتى که به همین منظور "کلون" شده اند مورد تحسین و تمجید قرار گرفتند. لیکن بعد ها معلوم شد که دالى تنها مورد موفق از میان ۳۰۰ مورد تلاشى بود که در انستیتو روسلین براى "کلون" کردن جنین حیوانات صورت گرفت. دالى در سال ۲۰۰۳ در حالى که تنها نیمى از عمر طبیعى اش را پشت سر گذاشته بوده درگذشت، در حالى که به دنبال خودنگرانى عمیقى درباره استفاده از تکنیک "کلون" براى خلق همه چیز از موش آزمایشگاهى تا انسان هاى "کامل" بر جاى گذاشت. این نگرانى ها پایایى تجارى آن را نیز زیر سئوال برد.   ۷- اوسوالد آورى و DNAتاریخ: ۱۹۴۴ زیست شناسان فرانک کریک و جیمز وات معمولاً به عنوان کسانى که راز حیات در شکل DNA موجود در سلول هاى زنده را کشف کردند شناخته مى شوند لیکن سرنخ اساسى و مهمى که آنها را متوجه اهمیت DNA ساخت نتیجه آزمایشاتى بود که اوسوالد آورى و همکارانش در دانشگاه راکفلر در نیویورک انجام داده  بودند. سال ها دانشمند DNA را به این دلیل که بیش از اندازه براى توضیح تنوع خیره کننده جهان ساده است رد مى کردند و در عوض بر این گمان بودند که این پروتئین ها هستند که اطلاعات ژنتیکى را منتقل مى کنند. لیکن آورى و همکارانش نشان دادند که همه در اشتباه بودند. در سال ۱۹۴۴ پس از سال ها آزمایشات توان فرسا بر روى باکترى ها نشان دادند که انتقال DNA از یک میکروب به دیگر موجب مى شود که صفاتش نیز منتقل شود. خیلى ها با این شواهد به شدت مخالفت کردند ولى کریک و واتسون بر آن شدند که این رشته حیاتى را دنبال مى کنند که حاصل آن جایزه نوبلى بود که نصیب این دو گردید. جالب است که بدانیم تنها نتیجه مخالفت منتقدین محروم شدن آورى از جایزه نوبل بود!   ۸- جورج مندل و وجود ژن هاتاریخ: ۱۸۵۷ نظریه داروین درباره تکامل در درک ما از زندگى بر روى زمین تحولى به وجود آورد. لیکن این فکر که چگونه صفات در میان نسل ها انتقال مى یابد همواره فکر داروین را مشغول مى داشت. در سال ۱۸۵۷ یک کشیش و راهب اتریشى به نام جورج مندل پاسخ این پرسش را یافت. او با آزمایشات دقیقى بر روى گیاهان نشان داد که هر دو والد گیاه به یکسان صفاتى را به فرزند خویش منتقل مى کنند و همین قانون بسیار ساده است که تنوع گسترده اى از ترکیبات بین صفات را موجب شده است. از این مهم تر او کشف کرده که صفات با یکدیگر ترکیب نمى شوند بلکه متمایز از یکدیگر باقى مى مانند. گیاهان بلند و کوتاه همواره گیاهانى را به وجود مى آورند که همواره در یکى از این مقوله قرار مى گیرند و نه بین آن دو. این نشان داد که صفات مذکور به صورت دستجات مشخص و مجزایى به ارث مى رسند که بعدها آنها را ژن  خواندند لیکن جالب اینجاست که اهمیت یافته هاى مندل تا اوایل سده بیستم ناشناخته باقى ماند.  ۹- ادوارد جنر و واکسیناسیونتاریخ: ۱۷۹۶ در سال ۱۹۸۰ "سازمان جهانى بهداشت" بیانیه شگفتى آورى را منتشر ساخت. آبله بیمارى ویروسى که زمانى سالانه یک میلیون تن را به هلاکت مى رساند از کره زمین محو شده بود. نخستین پیروزى کامل و تمام عیار بر یک بیمارى همه گیر نتیجه مستقیم شاید مهم ترین آزمایشى بود که تاکنون صورت گرفته است. این آزمایش دویست سال قبل توسط پزشکى اهل گلوکستر شایر صورت گرفت. قرن ها بود که پزشکان در آسیا متوجه شده بودندکسانى که در معرض بیمارى آبله بودند، گاه مى توانستند در برابر آن محافظت شوند. در اوایل سده هجدهم این فکر توسط بانو مرى ورتلى مونتاگو، همسر دیپلماتى در ترکیه به انگلستان آورده شد. وى طرفدار "آبله اى" کردن عمدى مردم با استفاده از مقدار بسیار کمى از بافت آلوده بود. اگرچه این شیوه تا اندازه اى موثر بود ولى هنوز از هر هشت نفر که مبادرت به این کار مى  کردند یکى به خاطر ابتلا به آبله کشته مى شد. جنر در فکر آن بود که ببیند مى توان مردم را با قرار گرفتن در معرض آبله  گاوى که بیمارى ظاهراً مرتبط با آبله انسانى و بى ضرر است در برابر بیمارى آبله انسانى محافظت نمود. در ۱۴ مه ۱۷۹۶ جنر مواد آلوده به آبله گاوى را وارد بریدگى روى بازوى کودک هشت ساله اى به نام جیمز پیپس نمود. پس ازگذشت ده روز پیپس دچار تب خفیف و سپس تاول هاى چرکى شبیه آبله گردید. سپس در اول جولاى جنر کودک را "آبله اى " نمود که حاصل آن بود که به هیچ وجه دچار بیمارى و عوارض آن نشد. ظرف چند سال "واکسیناسیون" (که در لاتین از لغتى به معناى گاو گرفته شده) در انگلستان و خارج از آن کاملاً رواج یافت. این که دقیقاً واکسیناسیون چه مى کند تا زمان پى بردن به سیستم ایمنى ناشناخته باقى ماند. امروز مى  دانیم که سلول هاى این سیستم توسط واکسن آموزش مى بینند تا بتوانند هرچه سریع تر مهاجمین را پیدا کنند. جنر خود بر این باور بود که این موضوع به هر حال به تعامل بین بدن و آنچه که او "ویروس" آبله  گاوى مى خواند مربوط مى شد. در واقع واژه ویروس که امروز هم به کار مى بریم توسط ادوارد جنر ابداع گردید.   ۱۰- پاستور و میکروب تاریخ: ۱۸۶۰ در سال ۱۸۶۰ شیمیدان برجسته فرانسوى لویى پاستور مبادرت به انجام آزمایشى با استفاده از لوله هایى با اشکال عجیب و غریب نمود که نه تنها تصورات قرون وسطایى در مورد حیات را کنار زد بلکه علت حقیقى بیمارى ها را نیز آشکار ساخت. قرن ها تصور مى کردند که حیات خود به خود از ماده مرده مثل گوشت در حال فساد به وجود مى آید. پاستور این تصور را خیالى بیش نمى دانست در عوض بر این باور بود که آنچه که ما مى بینیم در واقع آثار ناشى از میکروب هاى غیرقابل دیدن یا به اصطلاح ژرم در هواست. او براى اثبات این نظر خویش لوله هاى آزمایش را پر از شیره گوشت پخته و جوشیده شده کرد که هریک تنها از طریق لوله اى به شکل S با هواى بیرون رابطه داشت. برطبق نظریه ایجاد خود به خودى حیات این اتفاق باید پس از مدت  کوتاهى به شکلى معجزه آسا رخ دهد. ولى پس از ماه ها انتظار چنین اتفاقى رخ نداد. این براى پاستور کاملاً معنى دار بود. جوشاندن موجب کشته شدن هر ژرمى که در شیره گوشت وجود داشت شد و ژرم هاى جدید نیز به دلیل دهانه هاى لوله  اى S مانند نتوانستند خود را به آنجا برسانند. طرفداران ایجاد خود به خودى حیات کوشیدند با این ادعا که جوشاندن به هر صورت و به هر نحوى آن "نیروى حیاتى" اسرارآمیز موجب بروز حیات را از میان برده موضوع را پاسخ دهند لیکن پاستور جلوتر از آنها بود. او بعضى از دهانه هاى شیشه اى S شکل را شکست و منتظر ماند. بر طبق نظریه ایجاد خود به خودى حیات هیچ اتفاقى نباید مى افتاد چون نیروى حیات مرده بود. ولى شیره گوشت به تدریج کدر شد چه دیگر مانعى بر سر راه میکروب ها براى رسیدن به محتویات درون لوله هاى آزمایش نبود. پاستور ثابت کرد که نیروى حیات در واقع افسانه اى بیش نیست. از سوى دیگر آزمایش وى مبین قدرت میکروب هاى غیرقابل دیدن نیز بود. او بلافاصله از این کشف خویش در عمل استفاده کرد و با این کار صنعت ابریشم فرانسه با ابداع آزمونى براى یافتن کرم هاى ابریشم آلوده به این ژرم ها سود بسیار برد.  منبع: شرق

هفت خدای بخت و اقبال

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

دایککو سوار بر گاو نر، به ساربانی اتافوکو، و هتی در آسمان

هفت خدای بخت و اقبال (انگلیسی : Seven Gods of Fortune ژاپنی : 七福神 رماجی: Shichifukujin) آنان هفت خدای خوشبختی در آئین شینتو، افسانه‌های ژاپنی، و فرهنگ توده است . معمولاً اشکال این خدایان در ساختننتسوکه ("کشکول ژاپنی") و تصویرهای دیگر به کار می‌رود . هر کدام از این خدایان ویژگی مخصوصی دارد:

1. ابیسو، خدای ماهیگیران و کارگران، معمولاً تصویرها وی را با ماهی‌ای بزرگ زیر بغلش نمایان می‌کند .
2. دایککوتن (دایککو)، خدای دارائی، بازرگانی و تجارت است . ابیسو و دایککو معمولاً به صورت تمثال حجاری شده  یا ماسک در مغازه‌های کوچک نمایان می‌شوند .
3. بیشامنتن خدای رزمجویان و جنگ آوران .
4. بنزایتن (بنتن - ساما)، ایزدبانوی دانش، هنر، زیبائی، و بالخصوص موسیقی .
5. فوکورکوجو خدای شادی، دارائی و طول عمر .
6. هتی خدای شاد و فربهٔ فراوانی و تندرستی .
7. جوروجین (گاما)، خدای طول عمر .

از چپ به راست: هتی، جوروجین، فوکورکوجو، بیشامنتن، بنزایتن، دایککوتن، ابیسو

بسیاری از خدایان ژاپنی از هندوستان و چین به ژاپن منتقل  شده‌اند . این هفت خدای مورد نظر از چین منتقل شده‌اند . ایزدبانوئی دیگر، کیچیجوتن ایزدبانوی شادی، گاهی به جای جوروجین و در صف هفت خدای بخت و اقبال پیدا  می‌شود . دلیل این آن است که جوروجین و فوکورکوجو در اصل مظهر و جلوهٔ همان یک خدای تائوی هستند : "ستارهٔ جنوبی" . هر آینه، آنچنان که در فرهنگ توده معروف است، خدایان ژاپنی گاهی نمایان اشیای مختلف در جاهای مختلف می‌باشند . هفت خدای بخت و اقبال معمولاً در تاکارابونه (宝船) "کشتی گنج" تصویر می‌شوند . داستان‌های کهن توصیف می‌کنند که این هفت خدا هنگام نوروز (البته نوروز ژاپنی) به شهر می‌رسند و هدیه‌های شگفت‌آوری را به افراد شایستهٔ آن می‌دهند . در نوروز کودکان عادتاًپاکت سرخ رنگی آراسته به تاکارابونه و حاوی هدیه یا پول دریافت می‌کنند . تاکارابونه و هفت خدای بر آن معمولاً در  هنر ژاپنی تصویر می‌شود .

هفت خدای بخت و اقبال، اثر تسوکیکا یوشیتشی

منابع[ویرایش]

• Wikipedia contributors, "Seven Lucky Gods," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Seven_Lucky_Gods&oldid=130188242 , (Accessed June 2, 2007)

منظومه شمسی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

سامانهٔ خورشیدی

سن	۴٫۶ میلیارد سال[۱]
موقعیت در فضا	ابر میان‌ستاره‌ای محلی، حباب محلی، بازوی شکارچی، کهکشان راه شیری[۲]
جرم	۱٫۰۰۱۴ جرم خورشیدی
نزدیک‌ترین ستاره	پروکسیما قنطورس[۳]
نزدیک‌ترین سیاره	آلفا قنطورس بی‌بی[۴]
ویژگی‌های اجرام
تمایل به کهکشان	°۶۰٫۱۹ (دائرةالبروج)
فاصله تا مرکز کهکشان	۲۵٬۰۰۰ سال نوری[۵]
فاصله تا کنارهٔ کهکشان	۲۵٬۰۰۰ سال نوری[۵]
سرعت مداری	۲۲۰ کیلومتر بر ثانیه[۶]
چرخش پیرامون کهکشان	۲۲۵ میلیون سال[۶]

منظومهٔ شمسی (به انگلیسی: Solar system) یا سامانهٔ خورشیدی سامانه‌ای دربرگیرندهٔ یک ستاره به نام خورشید و شماری اجرام آسمانی دیگر است که در مدارهایی مستقیم و یا غیر مستقیم پیرامون آن می‌گردند.

سامانهٔ خورشیدی از انفجار یک ابرنواختر و فروریزش یک ابر مولکولی چرخان پدید آمد و چبود (هویت) آن در دوران رنسانس (نوزایی) و با مشاهدات افرادی از جمله گالیلئو گالیله دوباره مطرح و شواهد انکارناپذیر آن بر پایهٔ محاسبات او ارائه‌شد. این سامانه در بازوی شکارچی، کهکشان راه شیری واقع‌شده و ۲۶٬۰۰۰ سال نوری از مرکز کهکشانی فاصله، و در کنارهٔ کهکشان قرار دارد. خورشید بیش از ۹۹٫۸ درصد جرم سامانهٔ خورشیدی را شامل می‌شود و سرچشمهٔ انرژیبسیار از جمله انرژی گرما و نور است. این ستاره یک ستارهٔ نوع جی رشته اصلی و عضوی ازتودهٔ ستارگان نخستین است. مانایی سامانهٔ خورشیدی به مانایی خورشید وابسته‌است.

سامانهٔ خورشیدی دارای هشت سیاره (تیر، ناهید، زمین، بهرام (مریخ)، هرمز (مشتری)، کیوان(زحل)، اورانوس و نپتون) و پنج سیارهٔ کوتولهٔ تاکنون شناخته‌شده (سرس، پلوتو، هائومیا،ماکی‌ماکی و اریس) است. چهار سیارهٔ نخست، سیارات درونی یا زمین‌سان هستند و بیشتر ازسنگ ساخته شده‌اند و از چهار سیارهٔ دیگر مشتری و کیوان سیارات بیرونی یا غول‌های گازیهستند و بیشتر از گازهای هیدروژن و هلیوم ساخته شده‌اند و اورانوس و نپتون غول‌های یخیهستند. علاوه بر این اجرام، سامانهٔ خورشیدی دربرگیرندهٔ اجرام دیگری از جمله ماه‌ها،سیارک‌ها، شهاب‌وارها، شهاب‌ها، شهاب‌سنگ‌ها و دنباله‌دارهاست. سامانهٔ خورشیدی هم‌چنین دارای مناطق خاصی از جمله کمربند سیارک‌ها، کمربند کویپر و دیسک پراکنده (سامانه خورشیدی) است.

ماده‌ای رقیق و فشرده به‌نام محیط میان‌سیاره‌ای در فاصلهٔ میان سیارات و اجسام دیگر وجود دارد. اجزای سازندهٔ محیط میان‌سیاره‌ای را هیدروژن خنثی و غیر یونیزه‌شده، گاز پلاسما،پرتوهای کیهانی و ذرات گرد و غبار تشکیل می‌دهند. در واقع این پنداشت که فضا یک خلأ کامل است، نادرست است و مواد محیط میان‌سیاره‌ای در فضا وجود دارد. سدنا ۹۰۳۷۷ دورترین جسم کشف‌شده در سامانهٔ خورشیدی‌است که اوج آن ۱۰۰۰ واحد نجومی است و تناوب مداری آن ۱۰٬۵۰۰ سال به طول می‌انجامد. ابری کروی‌شکل و بزرگ به نام ابر اورت سامانهٔ خورشیدی را دربرگرفته که دامنهٔ آن از ۲٬۰۰۰ تا ۵٬۰۰۰۰ واحد نجومی دورتر از خورشید آغاز می‌شود و به گستردگی ۵۰٬۰۰۰ تا ۱۰۰٬۰۰۰ واحد نجومی دورتر از خورشید ادامه می‌یابد. گسترش مرزهای سامانهٔ خورشیدی تا جایی‌است که دیگر تحت تأثیر خورشید (نفوذ نور خورشید، گرانش خورشیدی، میدان مغناطیسی خورشید و بادهای خورشیدی) نیست. هلیوپاز مرز میان محیط میان‌سیاره‌ای و فضای میان‌ستاره‌ای است. هلیوپاز به عنوان مرز بیرونی سامانهٔ خورشیدی در نظر گرفته شده و برآورد می‌شود که میان ۱۱۰ تا ۱۷۰۰ واحد نجومی از خورشید دورتر است.

محتویات

  [نهفتن] 

• ۱پیدایش
• ۲کشف
• ۳موقعیت در فضا
  • ۳.۱همسایه‌ها
• ۴خورشید
• ۵محیط میان‌سیاره‌ای
• ۶منظومهٔ شمسی درونی
  • ۶.۱سیارات درونی
    • ۶.۱.۱تیر
    • ۶.۱.۲ناهید
    • ۶.۱.۳زمین
    • ۶.۱.۴بهرام
  • ۶.۲کمربند سیارک‌ها
    • ۶.۲.۱سرس
  • ۶.۳شهاب‌وار، شهاب و شهاب‌سنگ
• ۷منظومهٔ شمسی بیرونی
  • ۷.۱سیارات بیرونی
    • ۷.۱.۱هرمز
    • ۷.۱.۲کیوان
    • ۷.۱.۳اورانوس
    • ۷.۱.۴نپتون
• ۸منطقهٔ فرانپتونی
  • ۸.۱کمربند کویپر
    • ۸.۱.۱پلوتو
    • ۸.۱.۲هائومیا
    • ۸.۱.۳ماکی‌ماکی
  • ۸.۲دیسک پراکنده
    • ۸.۲.۱اریس
• ۹دورترین مناطق
  • ۹.۱سدنا
  • ۹.۲ابر اورت
  • ۹.۳دنباله‌دارها
  • ۹.۴مرزها و گذر از منظومهٔ شمسی
• ۱۰بزرگ‌ترین اجرام
• ۱۱جستارهای وابسته
• ۱۲پانویس
• ۱۳پیوند به بیرون

پیدایش[ویرایش]

نوشتار اصلی: تشکیل و تکامل منظومه شمسی

طراحی هنری از یک سحابی

سامانه‌های خورشیدی پیرامون ستاره‌ها شکل می‌گیرند و منظومهٔ شمسی ما هم پیرامون خورشید شکل گرفته‌است.^[۷] تاکنون دانشمندان، ستاره‌شناسان، فلاسفه و تقریباً هر کس دیگری به دنبال پاسخ چگونگی  شکل‌گیری جهان گشته‌اند. هیچ الگوی معتبری که بتواند چگونگی شکل‌گیری جهان را توضیح‌دهد، وجود ندارد. اما دانشمندان بر سر محبوب‌ترین الگو به توافق رسیده‌اند. این الگو، نظریهٔ سحابی نام‌دارد.^[۱]

حدود ۴٫۶ میلیارد سال پیش، هنگامی که یک ابر گازی و گرد و غباری در فضا آشفته‌بود، منظومهٔ شمسی در اثر انفجار یک ابرنواختر شکل‌گرفت. انفجار این ابرنواختر امواجی در فضا ساخت که ابر گازی و گرد و غباری را تحت فشار قرار داد. فشردن ابر موجب فروریزش آن شد، به طوری که گرانش گاز و گرد و غبار را به هم چسباند و یک سحابی  خورشیدی شکل‌گرفت. ابر شروع به چرخیدن کرد و سرانجام فرو ریخت. سپس مرکز ابر داغ‌تر و چگال‌تر از بقیهٔ آن شد و دیسک گازی و گرد و غباری شکل‌گرفت که مرکز آن داغ و لبه‌های آن سرد بود. دیسک نازک‌تر و نازک‌تر شد و ذرات با هم توده‌هایی ساختند. با چسبیدن توده‌های کوچک به هم، برخی توده‌های بزرگ ساخته‌شدند و سیارات و ماه‌ها پدید آمدند. مواد یخی مناطق بیرونی دیسک با مواد سنگی سیارات غول‌پیکری مانند مشتری را پدیدآوردند. سرانجام مرکز ابر به اندازه‌ای گرم شد که تبدیل به ستاره‌ای به نام خورشید شد.^[۸]

اگرچه نظریهٔ سحابی به طور گسترده پذیرفته شده‌است، اما هنوز مشکلاتی دارد که دانشمندان نتوانسته‌اند دلیل آن را توضیح‌دهند. یکی از این مشکلات انحراف محوری سیارات است. این مشکل بیان می‌کند که همهٔ سیارات روی دائرةالبروج واقع شده‌اند، با این حال، چرا انحراف محوری سیارات داخلی و خارجی تا این اندازه  متفاوت است؟ با پیشرفت فناوری و بررسی و مطالعهٔ سیارات فراخورشیدی، دانشمندان در درستی نظریهٔ سحابی شک کرده‌اند. ستاره‌شناسان برخی از این مشکل‌ها را حل کرده‌اند، اما نتوانسته‌اند به همهٔ پرسش‌ها پاسخ بدهند.^[۱]

کشف[ویرایش]

در درستی این مقاله اختلاف نظر وجود دارد. خواهشمندیم در روشن‌شدن اعتبار منابع مورد اختلاف کمک کنید. بحث‌های مرتبط را می‌توانید در صفحهٔ بحث ببینید.

نوشتار اصلی: کشف منظومه شمسی

گالیله با تلسکوپ خود دریافت که ناهید پیرامون خورشید می‌گردد.

منظومهٔ شمسی در دوران رنسانس کشف‌شد، هنگامی که فلاسفه تصمیم گرفتند که چیزی جز مشاهدات و منطق  را نپذیرند و سنت را رد کنند. پذیرش عمومی این که خورشید در مرکز جهان واقع شده‌است، طی چند صد سال صورت‌گرفت. این نظریه که خورشید در مرکز جهان واقع شده‌است و سیارات پیرامون آن می‌گردند، توسط نیکلاس کوپرنیک (۱۵۷۳–۱۴۷۳ میلادی) در سال ۱۵۴۳ در کتاب «درباره گردش افلاک آسمانی» پیشنهاد شد. اما کلیسا که مخالف این نظریه بود، کتاب کوپرنیک را در سال ۱۶۱۶ در فهرست آثار ممنوعه قرار داد. کوپرنیک در واقع ایدهٔ باستانی ستاره‌شناس یونانی آریستارخوس ساموسی (حدود ۲۷۰۰ پیش از میلاد) که می‌گفت خورشید بزرگ‌تر از زمین است و زمین مرکز جهان نیست را زنده‌کرد. ستاره‌شناس آلمانی یوهانس کپلر (۱۶۳۰–۱۵۷۱۱ میلادی) از مفهوم کوپرنیک  پشتیبانی و حمایت‌کرد، اما برای توصیف حرکات پیچیدهٔ اجرام فضایی، به خورشید و سیارات مداری بیضی‌شکل نسبت‌داد. سرانجام، گالیلئو گالیله (۱۶۴۲–۱۵۶۴۴) با تلسکوپی که اختراع‌کرد، ثابت‌کرد که ناهید مراحلی مانند ماه دارد و به دور خورشید می‌گردد و خورشید مرکز آن است. اما کلیسا با نظریهٔ گالیله مخالف بود و گالیله برای نجات جان  خود وادار شد که گفتهٔ خود را تکذیب‌کند و برای همیشه نیز از آموزش در خانهٔ خود منع‌شد. پس از گالیله، یک ستاره‌شناس ایتالیایی دیگر به نام جووانی دومنیکو کاسینی (۱۷۲۱–۱۶۲۵) اندازهٔ مدار زمین را تعیین‌کرد. پس از او، آیزاک نیوتن (۱۷۲۷–۱۶۴۲) قوانین فیزیک را وارد منظومهٔ شمسی کرد و با استفاده از گرانش توضیح‌داد که سیارات چگونه حرکت می‌کنند. پس از نیوتن نیز افراد دیگری از جمله ادموند هالی و یان اورت به شناخت و کشف منظومهٔ شمسی کمک‌کردند.^[۹]

موقعیت در فضا[ویرایش]

مکان منظومهٔ شمسی در بازوی شکارچی، کهکشان راه شیری

منظومهٔ شمسی در ابر میان‌ستاره‌ای محلی، حباب محلی، بازوی شکارچی، کهکشان راه شیری واقع شده‌است.^[۲]ستاره‌شناسان تنها دریافته‌اند که کهکشان راه شیری در واقع دیسک کهکشان ماست و یک سحابی گسترده یا مجموعه‌ای از ستارگان نیست؛ کهکشان راه شیری یک کهکشان مارپیچی میله‌ای است که قطر آن حدود  ۱۰۰٬۰۰۰سال نوری است و پنداشته می‌شود که ۱۰۰ تا ۴۰۰ میلیارد ستاره داشته‌باشد. منظومهٔ شمسی حدود  ۲۵٬۰۰۰  سال نوری از مرکز و کنارهٔ کهکشان فاصله دارد. دانشمندان به تازگی به این نتیجه رسیده‌اند که کهکشان راه شیری احتمالاً دارای دو بازوی مارپیچی بزرگ –بازوی برساووش و بازوی سپر-قنطورس– و چندین بازوی کوچک‌تر است. منظومهٔ شمسی میان دو بازوی بزرگ در بازویی به نام بازوی شکارچی قرار دارد.^[۵]

سرعت خورشید در منظومهٔ شمسی ۲۲۰ کیلومتر بر ثانیه است و گردش خورشید پیرامون مرکز کهکشان راه شیری حدود ۲۲۵ میلیون سال به طول می‌انجامد. این مدت زمان یک سال کیهانی نامیده می‌شود.^[۶] بازپسین باری که منظومهٔ شمسی در این موقعیت بود، دایناسورها بر روی زمین زندگی می‌کردند.^[۵]

همسایه‌ها[ویرایش]

نوشتار(های) وابسته: فهرست ستارگان نزدیک و سیاره فراخورشیدی

آلفا قنطورس نزدیک‌ترین سامانه به خورشید است که دارای سه ستاره است: آلفا قنطورس اِی، آلفا قنطورس بی و پروکسیما قنطورس. آلفا قنطورس ای و بیستارگان دوتایی هستند. آلفا قنطورس ای چهارمین ستارهٔ درخشان در آسمان شب است و حدود ۲۵۵ درصد بزرگ‌تر از خورشید است. اما آلفا قنطورس بی کمی کوچک‌تر از خورشیداست. پروکسیما قنطورس نیز یک ستارهٔ کوتولهٔ سرخ^[۱۰] و نزدیک‌ترین ستاره به منظومهٔ شمسی‌است و ۴٫۲۲ سال نوری با خورشید فاصله دارد. این ستاره کوچک‌تر از خورشید است و جرم آن ۱۲٫۳ درصد جرم خورشید و شعاع آن ۱۴٫۵ درصد شعاع خورشید است.^[۳] ستارهٔ بارنارد (در ۶۶ سال نوری) وولف ۳۵۹ (در ۷٫۷ سال نوری) نیز چهارمین و پنجمین ستارهٔ نزدیک به منظومهٔ شمسی هستند.^[۱۱] ستارهٔ شباهنگ درخشان‌ترین ستاره در آسمان شب است که ۸٫۶ سال نوری از زمین فاصله دارد و جرم آن ۹۸ درصد جرم خورشید است.^[۱۲] آلفا قنطورس بی‌بی نزدیک‌ترین سیارهٔ فراخورشیدی به منظومهٔ شمسی است که پیرامون ستارهٔ آلفا قنطورس بی می‌گردد.^[۴]

یک نمودار از موقعیت زمین و منظومه شمسی در جهان. (این تصویر از چپ به راست است. برای دیدن از چپ به راست شروع کنید)

خورشید[ویرایش]

نوشتار اصلی: خورشید

نمایی از خورشید و جو آن

خورشید ستاره‌ای است که زمین و اجرام دیگر منظومهٔ شمسی پیرامون آن می‌گردند. این جسم مسلط بر منظومهٔ شمسی،^[۱۳] بیش از ۹۹٫۸ درصد جرم این منظومه را شامل می‌شود.^[۱۴] جرم خورشید ۷۴۳۳ برابر مجموع جرم همهٔ سیارات منظومهٔ شمسی و ۳۳۰٬۰۰۰ برابر جرم زمین است. این ستاره منبع انرژی بسیار است که بخشی از نور و گرمای آن موجب بقای زندگی بر روی کرهٔ زمین می‌شود.^[۱۳] دمای سطحی خورشید حدود °۵٬۰۰۰۰ سانتی‌گراد و دمای هستهٔ آن حدود °۱۵٬۵۰۰٬۰۰۰ سانتی‌گراد،(°۱۵٫۵ میلیون) است.^[۱۴]

میانگین فاصلهٔ زمین از خورشید ۱۴۹٬۶۰۰٬۰۰۰ میلیون کیلومتر (۹۲٬۹۶۰٬۰۰۰ میلیون مایل) است. این فاصله به عنوان یک واحد نجومی شناخته می‌شود و مقیاس اندازه‌گیری فاصله در سراسر منظومهٔ شمسی است.^[۱۵] خورشید یکی از بیش از ۱۰۰ میلیارد ستارهٔ کهکشان راه شیری است و مدار آن ۲۵٬۰۰۰ سال نوری از مرکز کهکشان فاصله‌دارد. این ستاره نسبتاً جوان است و عضوی از جمعیت ستارگان نخستین (ستارگانی که نسبتاً در داشتن عناصر سنگین‌تر از هلیم غنی هستند) است. علاوه بر جمعیت ستارگان نخستین، دو جمعیت دیگر (جمعیت دومین ستارگان و جمعیت سومین ستارگان) وجود دارد.^[۱۶]

مقایسهٔ اندازهٔ خورشید و سیارات منظومهٔ شمسی

خورشید یک ستارهٔ نوع جی رشته اصلی است و در طبقهٔ دومین ستارگان داغ زرد رنگ و کوتوله قرار دارد.^[۱۳] خورشید مانند بیشتر ستاره‌های دیگر از هیدروژن (H_۲) و هلیم (Hee) ساخته شده‌است. هیدروژن که سبک‌ترین عنصر شیمیایی شناخته‌شده است، ۷۲ درصد جرم خورشید و هلیم  ۲۶ درصد آن را می‌سازد. ۲ درصد دیگر را نیز ۷ عنصر اکسیژن (O_۲)، کربن (C)، نئون (Ne)، نیتروژن (N_۲)، منیزیم (Mgg)،آهن (Fe) و سیلیکون (Si) می‌سازند. در خورشید، به ازای هر ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ اتم هیدروژن، ۹۸٬۰۰۰ اتم هلیم، ۸۵۰۰ اتم اکسیژن، ۳۶۰ اتم کربن، ۱۲۰ اتم نئون، ۱۱۰ اتم نیتروژن، ۴۰ اتم منیزیم، ۳۵ اتم آهن و ۳۵۵ اتم سیلیکون وجود دارد.^[۱۶]

بقای زمین به بقای خورشید وابسته است. خورشید در آینده‌ای دور و به عنوان یک ستارهٔ رشته اصلی به عمر خود پایان خواهد داد و خواهد مرد. این ستاره هلیم بیشتر در هستهٔ خود می‌سازد و هیدروژن بیشتری می‌سوزاند و میزان هیدروژنی که می‌سوزاند، از هلیمی که می‌سازد، بیشتر است. این فرایند به تدریج موجب کاهش حجم خورشید خواهد شد و این کاهش حجم اکنون قابل‌توجه نیست، اما حدود ۱ میلیارد سال بعد، حجم این ستاره ۱۰ درصد کاهش خواهد یافت. حدود ۱٫۱ میلیارد سال بعد، خورشید ۱۰۰ درصد درخشان‌تر از امروز خواهد شد و هر چه‌قدر بر درخشش آن افزوده‌شود، برای زمین زیان‌آور خواهد بود. این افزایش درخشندگی باعث می‌شود که بخار آب (H_۲O) جو زمین از دست برود و هرگز بازنگردد و جو زمین خشک‌ شود. حدود ۳٫۵ میلیارد سال بعد، خورشید ۴۰ درصد درخشان‌تر از امروز خواهد شد. این ستاره در آن زمان به اندازه‌ای گرم خواهد شد که اقیانوس‌های روی سطح زمین به جوش خواهد آمد و بخار آب نیز از دست خواهد رفت؛ یخ‌ها ذوب خواهند شد و زمین به سیاره‌ای گرم خشک مانند ناهید تبدیل خواهد شد و دیگر زندگی بر روی زمین ممکن نخواهد بود. حدود ۶ میلیارد سال بعد، هستهٔ خورشید از هیدروژن تهی خواهد شد و تنها هلیم ناپایدار در هسته باقی خواهد ماند. سرانجام هسته داغ‌تر و چگال‌تر خواهد شد و خورشید تا جایی بزرگ می‌شود که تبدیل به یک غول سرخ شود. این غول سرخ مدارهای تیر و  ناهید و احتمالاً زمین را در برخواهد گرفت و حتی اگر زمین را در بر نگیرد، گرمای آن زمین را به سیاره‌ای غیرقابل سکونت تبدیل خواهد کرد. در این زمان، گرما و فشار خورشید به اندازه‌ای خواهد رسید که مرحلهٔ دوم همجوشی هسته‌ای را امکان‌پذیر خواهد کرد و هلیم برای تشکیل کربن خواهد سوخت. این مرحله حدود ۱۰۰۰ میلیون سال به طول می‌انجامد و سرانجام پوستهٔ ناپایدار هلیم، خورشید را منفجر خواهد کرد. سپس لایه‌های بیرونی خورشید از میان خواهد رفت و فقط یک هستهٔ کربنی از آن باقی خواهد ماند که یک کوتولهٔ سفید است. نور خورشید در طول هشت دقیقه به زمین می‌رسد و تا وقتی که نور آن به زمین نرسد، زمین  متوجه نابودی خورشید نمی‌شود و پس از این هشت دقیقه متوجه مرگ خورشید می‌شود. نابودی خورشید موجب نابودی همه چیز در منظومهٔ شمسی خواهد شد.^[۱۷]

مراحل زندگی، تشکیل و نابودی خورشید

محیط میان‌سیاره‌ای[ویرایش]

نوشتار اصلی: محیط میان‌سیاره‌ای

ورقهٔ جاری هلیوسفری حاصل از تأثیر  میدان مغناطیسی چرخشی خورشید بر پلاسمای محیط میان‌سیاره‌ای است.

محیط میان‌سیاره‌ای ماده‌ای نازک و فشرده است که میان سیارات و اجسام دیگر منظومهٔ شمسی وجود دارد. اجزای مواد سازندهٔ محیط میان‌سیاره‌ای از هیدروژن خنثی (غیر یونیزه‌شده، گاز پلاسما (شامل ذرات باردار الکتریکی که از خورشید می‌آیند)، پرتوهای کیهانی و ذرات گرد و غبار تشکیل شده‌اند. در فاصلهٔ میان مدار زمین و خورشید، در هر ۱۰۰ سانتی‌متر مکعب، یک اتم هیدروژن خنثی وجود دارد.^[۱۸]

در واقع این تصور که فضا یک خلأ کامل است، نادرست است و محیط میان‌سیاره‌ای در فضا وجود دارد. اما چگالی و تراکم این ماده بسیار کم است و در هر سانتی‌متر مکعب پیرامون زمین تنها ۵۵ ذره وجود دارد و هر چه قدر از خورشید دور می‌شویم، چگالی این ماده کاهش می‌یابد. چگالی این ذرات تخت تأثیر عواملی از جمله میدان‌های مغناطیسیاست. دمای محیط میان‌سیاره‌ای حدود °۹۹٬۷۲۷۷ سانتی‌گراد است. این ماده تا لبهٔ منظومهٔ شمسی گسترش می‌یابد و به فضای میان‌ستاره‌ای برخورد می‌کند و هلیوسفر شکل می‌گیرد که یک نوع حباب مغناطیسی پیرامون منظومهٔ شمسی است. هلیوپاز مرز میان محیط میان‌سیاره‌ای و فضای میان‌ستاره‌ای است و اعتقاد بر این است که حدود ۱۶۰–۱۱۰ واحد نجومی از خورشید فاصله دارد.^[۱۹]

ذرات بادهای خورشیدی از راه محیط میان‌ستاره‌ای با سرعت‌های مافوق صوت سفر می‌کنند. بادهای خورشیدی پیرامون موانع محیط میان‌سیاره‌ای مانند دنباله‌دارها و مگنتوسفرهای سیاره‌ای می‌روند.^[۲۰]

محیط میان‌سیاره‌ای عامل شماری از پدیده‌ها از جمله نور منطقةالبروجی است که فقط پیش یا پس از غروب آفتاب دیده می‌شود. این درخشان‌ترین نور در نزدیکی افق است و هنگامی که نور با ذرات گرد و غبار محیط میان‌ستاره‌ای در نزدیکی زمین برخورد می‌کند، نور منطقةالبروجی رخ می‌دهد.^[۱۹]

منظومهٔ شمسی درونی[ویرایش]

سیارات درونی[ویرایش]

نوشتار اصلی: سیاره زمین‌سان

سیارات درونی منظومهٔ شمسی به ترتیب از راست به چپ: مریخ، زمین، ناهید، تیر

سیارات درونی، سیاراتی هستند که در منظومهٔ شمسی درونی و مداری نزدیک به خورشید قرار دارند. منظومهٔ  شمسی دارای چهار سیارهٔ درونی به نام‌های تیر، ناهید، زمین و مریخ است. به غیر از محلی که سیارات درونی و بیرونی در آن قرار دارند، تفاوت‌های دیگری میان این سیارات وجود دارد. سیارات درونی بیشتر از سنگ ساخته شده‌اند و نسبت به سیارات بیرونی، کوچک‌تر و چگال‌تر هستند. شمار ماه‌های این سیارات کم یا هیچ است و هیچ حلقهٔ سیاره‌ای پیرامون آن‌ها وجود ندارد.^[۲۱] این سیارات را «سیارات زمین‌سان» نیز می‌نامند، زیرا آن‌ها سطوح سنگی و جامد دارند.^[۲۲]

تیر[ویرایش]

نوشتار اصلی: تیر (سیاره)

تیر کوچک‌ترین سیارهٔ منظومهٔ شمسی و نزدیک‌ترین سیاره به خورشید است. این سیاره تنها کمی بزرگ‌تر از ماه است و با خورشید فاصله‌ای در حدود ۵۸ میلیون کیلومتر (۰/۳۸ واحد نجومی) دارد. دورهٔ چرخش این سیاره ۵۹ روز زمینی و تناوب مداری آن تنها ۸۸۸ روز زمینی است. تیر سیاره‌ای سنگی است و سطح آن جامد و دارای گودال و چاله و بسیار شبیه سطح ماه است و هیچ ماه و حلقه‌ای ندارد. جو نازک این سیاره^[۲۳] (تقریباً بدون جو)^[۲۴] عمدتاً از اکسیژن (O_۲)، سدیم (Naa)،هیدروژن (H_۲)، هلیم (He) و پتاسیم (K) ساخته شده‌است.^[۲۳]

دمای سطحی تیر می‌تواند به °۴۳۰ سانتی‌گراد برسد. از آن‌جا که این سیاره جوی برای حفظ این گرما ندارد، دمای سطحی آن در شب تا °۱۷۰- سانتی‌گراد کاهش می‌یابد.^[۲۴] تغییر دمای این سیاره °۶۰۰ سانتی‌گراد و بیش‌ترین نوسان دما در منظومهٔ شمسی است.^[۲۵]

ناهید[ویرایش]

نوشتار اصلی: ناهید (سیاره)

هم‌سنجی سیاره‌های منظومهٔ شمسی با شماری از ستاره‌های مشهور:
الف:
زمین (۴) > ناهید (۳) > مریخ (۲) > تیر (۱)
ب:
مشتری (۸) > زحل (۷) > اورانوس(۶) > نپتون (۵) > زمین (بدون شماره)
پ:
شباهنگ (۱۱) > خورشید (۱۰) > ولف ۳۵۹ (۹) > مشتری (بدون شماره)
ت:
دبران (۱۴) > نگهبان شمال (۱۳) > سرپسین (۱۲) > شباهنگ (بدون شماره)
ث:
ابط‌الجوزا (۱۷) >قلب عقرب (۱۶) > پای شکارچی (۱۵) > دبران (بدون شماره)
ج:
وی‌وای سگ بزرگ (۲۰) >وی‌وی قیفاووس (۱۹) > مو قیفاووس (۱۸) > ابط‌الجوزا (بدون شماره)

ناهید دومین سیارهٔ نزدیک به خورشید است و میان تیر و زمین قرار دارد که از زمان‌های قدیم شناخته شده‌بود.^[۲۶] پس از خورشید و  ماه، ناهید درخشان‌ترین جسم قابل مشاهده از زمین است و گاهی اوقات مانند یک ستارهٔ درخشان در آسمان صبح و شب به نظر می‌رسد.^[۲۷] ناهید تنها کمی کوچک‌تر از زمین است و فاصلهٔ آن تا خورشید در حدود ۱۰۸ میلیون کیلومتر (۰/۷۲۲ واحد نجومی) است. دورهٔ چرخش این سیاره ۲۴۳ روز زمینی و تناوب مداری آن ۲۲۵ روز زمینی است. این سیارهٔ سنگی دارای سطحی جامد و چشم‌انداز گودال و آتشفشان است و هیچ ماه و حلقه‌ای ندارد.^[۲۸]

ناهید و زمین اغلب سیاراتی دوقلو خوانده می‌شوند، زیرا در اندازه، جرم، چگالی، ترکیبات و گرانش مشابه یک‌دیگراند. دمای ناهید بسیار زیاد است و جو چگال آن گرما و اثر گلخانه‌ای را به دام می‌اندازد و دمای سطحی آن را به °۴۶۵۵ سانتی‌گراد می‌رساند که این دما می‌تواند سرب را ذوب‌کند.^[۲۹] جو جهنمی ناهید عمدتاً ازکربن دی‌اکسید (CO_۲)، نیتروژن (N_۲) و قطرات ابرهای سولفوریک اسید ساخته‌شده^[۲۸] و دانشمندان تنها مقادیر کمی از آب را در جو آن شناسایی کرده‌اند.^[۲۹]

زمین[ویرایش]

نوشتار اصلی: زمین

زمین سومین سیارهٔ دور از خورشید و پنجمین سیارهٔ منظومهٔ شمسی از دیدگاه بزرگی اندازه و جرم است. میانگین فاصلهٔ زمین از خورشید ۱۴۹٬۶۰۰٬۰۰۰ کیلومتر (۱ واحد نجومی) است و دورهٔ چرخش آن ۲۳ ساعت و ۵۶ دقیقه و ۴ ثانیه و تناوب مداری آن ۳۶۵ روز و ۶ ساعت است.^[۳۰] زمین سیاره‌ای سنگی است و دارای سطحی جامد و دینامیک و ساخته‌شده از کوه‌ها، دره‌ها،ژرف‌دره‌ها، دشت‌ها و غیره است. چیزی که زمین را از سیارات دیگر جدا و متمایز می‌کند، اقیانوس‌های سطح آن است که ۷۰۰ درصد از سطح آن را پوشانده‌اند. بسیاری از سیارات جو دارند، اما تنها جو زمین قابل تنفس است. جو زمین برای تنفس و زندگی تعادل کاملی دارد و ۷۸ درصد از نیتروژن،  ۲۱ درصد از اکسیژن و ۱ درصد از سایر گازها ساخته شده‌است.^[۳۱] جو زمین تا ۱۰٬۰۰۰ کیلومتر گسترش می‌یابد^[۳۲] و دارای پنج لایهٔ تروپوسفر، استراتوسفر،مزوسفر، ترموسفر و اگزوسفر است.^[۳۳] ساختار درونی زمین نیز دارای سه لایهٔ پوسته، گوشته و هسته است.^[۳۴]

زمین تنها سیارهٔ شناخته‌شده است که زندگی بر روی آن وجود دارد و قطری در حدود ۱۳٬۰۰۰ کیلومتر دارد^[۳۵] و میانگین دمای سطحی آن °۱۴ سانتی‌گراد است. دمای زمین در همه جای زمین یکسان نیست؛ گرم‌ترین نقاط زمین نزدیک استوا واقع شده‌اند و دمای آن‌جا به °۵۷٫۷ سانتی‌گراد نیز می‌رسد، اما قطب جنوب در جنوبگان سردترین نقطهٔ زمین است و دمای آن‌جا تا °۸۹- سانتی‌گراد می‌رسد.^[۳۶] میدان مغناطیسی زمین توسط جریان‌های درون هستهٔ بیرونی آن پدید می‌آید. هنگامی که ذرات باردار الکتریکی خورشید در میدان مغناطیسی زمین به دام می‌افتند، به مولکول‌های هوای بالای قطب مغناطیسی شمال و جنوب تبدیل می‌شوند و باعث ایجاد پدیده‌ای به نام شفق قطبی می‌شوند.^[۳۵] زمین حلقه‌ای ندارد^[۳۱] و دارای یک ماه است. در حالی که تیر و ناهید سیاره ندارند و سیارات دیگر منظومهٔ شمسی دارای دو یا بیش از دو ماه هستند. قطر ماه زمین حدود یک‌چهارم قطر زمین است^[۳۵] و فاصلهٔ آن تا زمین در حدود ۳۸۴۴ هزار کیلومتر (۰/۰۰۲۷۵ واحد نجومی) است. دورهٔ چرخش ماه به دور زمین ۲۷ روز به طول می‌انجامد و سطحی جامد و دارای گودال و حفره دارد. تاکنون بیش از ۱۰۰ فضاپیمابرای اکتشاف ماه به فضا پرتاب شده‌است. ماه تنها جسم آسمانی (پس از زمین) است که انسان‌ها (طی مأموریت‌های برنامهٔ فضایی آپولو) آن را دیده‌اند و بر آن گام نهاده‌اند.^[۳۷]

بهرام[ویرایش]

نوشتار اصلی: بهرام

نمایی از سطح خشک و بیابانی مریخ

بهرام یا مریخ چهارمین سیارهٔ نزدیک به خورشید و هفتمین سیارهٔ منظومهٔ شمسی از دیدگاه اندازه و جرم است و در آسمان شب، قرمز رنگ است و گاهی اوقات آن را «سیارهٔ سرخ» می‌نامند.^[۳۸] مریخ یک بیابان خشک است و قطر آن نصف قطر زمین است. مریخ نیز مانند زمین دارای فصل‌ها، یخ‌های قطبی، آتشفشان‌ها، ژرف‌دره‌ها و آب‌وهوا است.^[۳۹]کوه المپوس بزرگ‌ترین کوه آتشفشانی منظومهٔ شمسی است و در مریخ واقع است.^[۴۰] دورهٔ چرخش این سیاره ۲۴/۶۲۳ ساعت^[۴۱] و تناوب مداری آن ۱ سال و ۳۲۱٫۷۳ روز به طول می‌انجامد.^[۴۲]

بیش‌ترین دمای سطحی مریخ °۵- سانتی‌گراد و کم‌ترین دمای سطحی آن °۸۷- سانتی‌گراد است.^[۴۱] ۹۵٫۳۲ درصد از جو مریخ از کربن دی‌اکسید (CO_۲)، ۲٫۷ درصد آن از نیتروژن (N_۲)، ۰٫۱۳ درصد آن از اکسیژن (O_۲) و ۰٫۰۸ درصد باقی‌ماندهٔ آن از کربن مونوکسید (CO)، نیتریک اکسید (NO)، مقادیر جزئی آب (H_۲O)، نئون (Ne)، کریپتون (Kr) و زنون(Xe) ساخته شده‌است. مریخ دارای دو ماه به نام‌های فوبوس و دیموس است ظاهراً از سنگ‌های سرشار از کربن (CC)  ساخته شده‌اند. از آن‌جا که این دو ماه فاقد گرانش کافی برای تبدیل به یک جسم دایره‌ای‌شکل هستند، دارای اشکالی نامنظم هستند و فوبوس وسیع‌تر و پهناورتر از دیموس است.^[۴۳] دانشمندان بر این باورند که ۳٫۵۵ میلیارد  سال پیش، مریخ بزرگ‌ترین سیل منظومهٔ شمسی را تجربه کرده‌است. اکنون، مریخ بیش از حد سرد است و جو آن بیش از اندازه نازک است و اجازهٔ باقی‌ماندن آب مایع به مدت طولانی در سطح آن را نمی‌دهد. یخ آب در نزدیکی سطح مریخ و آب یخ‌زده در یخ‌های قطبی آن وجود دارد.^[۴۰]

کمربند سیارک‌ها[ویرایش]

نوشتار اصلی: کمربند سیارک‌ها

کمربند سیارک‌ها (اجرام سفید رنگ) میان مریخ و مشتری واقع شده‌است.

کمربند سیارک‌ها منطقه‌ای از فضا میان مریخ و مشتری است و اجرام آن از اجرام کمربند کویپر و دیسک پراکنده متمایز و جدا است.^[۴۴] این منطقه حاوی میلیون‌ها سیارک است و دانشمندان بر این باورند که  این سیارک‌ها تکه‌های خردشدهٔ یک سیارهٔ بزرگ هستند که در مدتی طولانی از هم پاشید و شکسته‌شد. سیارک‌ها در اندازه‌های مختلف وجود دارند؛ بسیاری از آن‌ها حتی از یک مایل نیز کوچک‌ترند، در حالی که برخی دیگر بزرگ هستند. سرس بزرگ‌ترین جسم کمربند سیارک‌ها است که اکنون در طبقهٔ سیارات کوتوله جای‌دارد.^[۴۵] بیش از نیمی از جرم این کمربند را سرس، پالاس، ۴ وستا وهیجا ساخته‌اند و سرس به تنهایی نزدیک به ۲۵ درصد جرم این کمربند را ساخته‌است.^[۴۴]

تاکنون ۱۲ مأموریت فضایی برای بررسی کمربند سیارک‌ها طراحی شده‌است. پایونیر ۱۰ در سال ۱۹۷۲ برای نخستین بار از کمربند سیارک‌ها گذشت. فضاپیمای داون به طور ویژه برای بررسی مدار دو سیارک^[۴۴] (سرس و وستا) ساخته شده‌است.^[۴۶] پس از این بررسی، اگر این فضاپیما قابل استفاده باشد، ممکن‌است که به مقصدهای دیگر نیز فرستاده‌شود.^[۴۴]

سرس[ویرایش]

نوشتار اصلی: سرس

سرس یک سیارهٔ کوتوله و نخستین و بزرگ‌ترین سیارک شناخته‌شده در کمربند سیارک‌هاست. میانگین فاصلهٔ این سیارک کوتوله از خورشید در حدود ۴۱۴ میلیون کیلومتر (۲٫۷۷۷ واحد نجومی) است. قطر این سرس ۹۴۰ کیلومتر است و قطر آن در حدود ۲۷ درصد قطر ماه است. اگرچه سرس بزرگ‌ترین سیارک است، اما درخشان‌ترین سیارک نیست و این ویژگی متعلق به وستا (دومین سیارک بزرگ) است و سپیدایی آن بیش از سه برابر سپیدایی سرس است.^[۴۷] دورهٔ چرخش این سرس ۹٫۰۷۴۱۷ ساعت^[۴۸] و تناوب مداری آن ۴٫۶۱ سال است.^[۴۷]

نظریه‌پردازی شده‌است که مقادیر زیادی از آب در سرس وجود دارد و اگر آب در جایی وجود داشته‌باشد، احتمال دارد که در آن‌جا زندگی وجود داشته‌باشد. تاکنون تنها نگاره‌های تیره و فازی توسط تلسکوپ فضایی هابل گرفته شده‌است. اما در سال ۲۰۱۵، فضاپیمای داون به سرس خواهد رسید.^[۴۹]

شهاب‌وار، شهاب و شهاب‌سنگ[ویرایش]

نوشتار‌های اصلی: شهاب‌وار، شهاب و شهاب‌سنگ

شهاب‌سنگ ۵۴ تنی هوبا

شهاب‌وارها بقایای کوچک‌تر از یک سیارک هستند. بیشتر شهاب‌وارهایی که وارد جو زمین می‌شوند، به اندازه‌ای کوچک هستند که نمی‌توانند وارد سطح زمین شوند و تبخیر می‌شوند و در این حالت عناوین مختلفی (شهاب یا شهاب‌سنگ) می‌گیرند.^[۵۰]

وقتی که شهاب‌وار وارد جو زمین می‌شود، گرم می‌شود و نور رشته‌ای مانندی از آن دیده می‌شود که شهاب نام‌دارد.^[۵۱] اما گاهی اوقات شهاب‌وارها از جو زمین می‌گذرند و بر روی زمین می‌افتند که این جسمی که بر روی زمین افتاده‌است را شهاب‌سنگ می‌نامند.^[۵۲] بیشتر شهاب‌سنگ‌ها، آهنی، سنگی یا آهنی–سنگی هستند و در اندازه‌های کوچک و بزرگ وجود دارند. شهاب‌سنگ هوبا یکی از بزرگ‌ترین شهاب‌سنگ‌هایی بود که در جنوب غربی آفریقا افتاد و وزن آن در حدود ۵۴٬۰۰۰ کیلوگرم (۵۴ تن) بود.^[۵۳]

منظومهٔ شمسی بیرونی[ویرایش]

سیارات بیرونی[ویرایش]

نوشتار اصلی: غول گازی

مقایسهٔ سیارات بیرونی و درونی سامانه خورشیدی به ترتیب از بالا به پایین و از راست به چپ:
کیوان، هرمز
نپتون، اورانوس
ناهید، زمین
تیر، بهرام

غول گازی (سیارهٔ بیرونی یا سیارهٔ مشتری‌سان) سیاره‌ای است که عمدتاً از سنگ و مواد جامد ساخته نشده، بلکه از گازهای مختلف ساخته شده‌است. این سیارات به طور کامل از گاز ساخته نشده‌اند و ستاره‌شناسان یک مرکز سنگی برای این سیارات در نظر می‌گیرند. منظومهٔ شمسی دارای چهار غول گازی به نام‌های هرمز، کیوان، اورانوس و نپتون است. به دلیل این که این سیارات دورترین سیارات منظومهٔ شمسی نسبت به خورشید هستند، آن‌ها را سیارات بیرونی می‌نامند. از آن‌جا که این سیارات از گاز ساخته شده‌اند، دارای چگالی کم هستند. علاوه بر بزرگ‌بودن، غول‌های گازی به سرعت می‌چرخند و پیرامون خود دارای حلقه هستند و ماه‌های بسیاری نیز دارند. از آن‌جا که این سیارات دورتر از سیارات درونی هستند، دانشمندان نتوانسته‌اند از نزدیک مطالعات گسترده‌ای بر روی آن‌ها انجام‌دهند. علاوه بر منظومهٔ شمسی، دانشمندان غول‌های گازی دیگری را در سامانه‌های خورشیدی دیگر کشف کرده‌اند که مانند هرمز هستند.^[۵۴]

هرمز[ویرایش]

نوشتار اصلی: هرمز (سیاره)

نمایی از لکهٔ سرخ بزرگ (نگارهٔ گرفته‌شده توسط وویجر ۱)

هرمز یا مشتری بزرگ‌ترین سیارهٔ منظومهٔ شمسی و پنجمین سیارهٔ دور از خورشید است. این سیاره یکی از درخشان‌ترین اجرام آسمان شب است، تنها ماه، ناهید و گاهی اوقات مریخ درخشان‌تر هستند.^[۵۵] میانگین فاصلهٔ مشتری از خورشید برابر با ۷۷۷٬۹۲۰٬۰۰۰ کیلومتر (۵٫۲۲ واحد نجومی) است. قطر استوایی این سیاره تقریباً ۱۴۳٬۰۰۰ (۸۹٬۰۰۰۰ مایل) است و به اندازه‌ای بزرگ است که همهٔ سیارات دیگر منظومهٔ می‌توانند در آن جای بگیرند. هم‌چنین می‌توان ۱٬۰۰۰ کرهٔ زمین را درون هرمز جای‌داد. ترکیبات این سیاره مانند ترکیبات یک ستاره است و اگر سنگینی آن ۸۰ برابر شود، تبدیل به یک ستاره می‌شود.^[۵۶] دورهٔ چرخش این سیاره ۹/۹۲۵ ساعت و تناوب مداری آن ۱۱ سال و ۳۱۳٫۸۳۹ روز است.^[۵۷]

دمای هرمز °۱۴۸- سانتی‌گراد است و جو آن را هیدروژن (H_۲) و هلیم (He) می‌سازند.^[۵۸] این سیاره دارای سه حلقهٔبسیار کدرتر از حلقه‌های زحل است که توسط فضاپیمای وویجر ۱ در سال ۱۹۷۹۹ کشف شده‌است. حلقهٔ اصلی مسطح است و ضخامت آن در حدود ۳۰ کیلومتر (۲۰ مایل) و گستردگی و وسعت آن تا حدود ۶٬۴۰۰ کیلومتر ((۴٬۰۰۰ مایل) است. حلقهٔ دوم نیز ابر مانند است و ضخامت آن در حدود ۲۰٬۰۰۰ کیلومتر (۱۲٬۰۰۰ مایل) است. حلقهٔ سوم به دلیل شفافیت خود بسیار نازک است و از ذرات گرد و غباری که قطرشان به ۱۰ میکرون هم نمی‌رسد، ساخته شده‌است و تا حدود ۱۲۹٬۰۰۰ کیلومتر (۸۰٬۰۰۰ مایل) به لبهٔ بیرونی و تا حدود ۳۰٬۰۰۰ کیلومتر (۱۸٬۶۰۰۰ مایل) از درون گسترش می‌یابد. شمار ماه‌های مشتری ۶۳ است. چهار ماه بزرگ هرمز، گانمید، کالیستو، آیو و اروپا هستند که توسط گالیلئو گالیله کشف شده‌اند و بهماه‌های گالیله‌ای مشهوراند. گانیمد بزرگ‌ترین ماه سامانه خورشیدی است.^[۵۹]

کیوان[ویرایش]

نوشتار اصلی: کیوان

طراحی هنری از موادی که حلقه‌های خیره‌کنندهٔ زحل را ساخته‌اند.

کیوان یا زحل دومین سیارهٔ منظومهٔ شمسی از دیدگاه جرم و اندازه و ششمین سیارهٔ دور از خورشید است. زحل در آسمان شب به راحتی با چشم غیر مسلح به عنوان یک نقطهٔ نسبتاً غیر درخشان قابل مشاهده است. این سیاره را می‌توان با یک تلسکوپ کوچک از روی حلقه‌های باشکوه آن پیدا کرد.^[۶۰] دورهٔ چرخش کیوان ۱۰٫۶۵۶۶ ساعت و تناوب مداری آن ۲۹ سال و ۱۶۶٫۹۷ روز است.^[۶۱]

جو کیوان از هیدروژن (H_۲) و هلیم (He) ساخته شده‌است.^[۶۲] گالیله برای نخستین بار در سال ۱۶۱۰ حلقه‌های زحل را مشاهده‌کرد. این سیاره دارای حلقه‌های بسیاری است که از میلیاردها ذرات یخی و سنگی به اندازهٔ یک دانهٔ شکر تا یک خانه ساخته شده‌اند. احتمالاً این حلقه‌ها بقایای خردشدهٔ دنباله‌دارها، سیارک‌ها و ماه‌ها هستند. بزرگ‌ترین حلقهٔ این سیاره ۲۰۰ برابر قطر آن است. اگرچه این حلقه‌ها تا هزاران مایل گسترش می‌یابند، حلقه‌های اصلی معمولاً حدود ۳۰ فوت ضخامت دارند. شمار ماه‌های زحل ۶۲ است. تیتان بزرگ‌ترین ماه زحل و دومین ماه بزرگ منظومهٔ شمسی پس از گانمید (ماه مشتری) است و اندازهٔ آن کمی بزرگ‌تر از تیر است.^[۶۳]

اورانوس[ویرایش]

نوشتار اصلی: اورانوس

اورانوس هفتمین سیارهٔ دور از خورشید و سومین غول گازی بزرگ پس از مشتری، زحل است.^[۶۴] اورانوس در درخشان‌ترین حالت خود، فقط با چشم غیر مسلح به عنوان یک نقطهٔ آبی–سبز قابل مشاهده است.^[۶۵] دورهٔ چرخش اورانوس ۱۷/۲۴- ساعت و تناوب مداری آن ۸۴ سال و ۴/۴ روز است.^[۶۶]

جو اورانوس از هیدروژن (H_۲)، هلیم (He) و متان (CH_۴) ساخته شده‌است.^[۶۷] حلقه‌های اورانوس پس از حلقه‌های زحل و به کمک ستاره‌شناسان کشف‌شد. اورانوس دارای دو گروه حلقه است: نخست، «حلقه‌های سامانهٔ درونی» عمدتاً حلقه‌های باریک و تیره هستند. دوم، «حلقه‌های سامانهٔ بیرونی» (که توسط تلسکوپ فضایی هابل کشف شده‌اند) روشن‌رنگ و شامل دو حلقهٔ قرمز و آبی هستند. دانشمندان تا به امروز ۱۳ حلقه پیرامون اورانوس شناسایی کرده‌اند. شمارماه‌های اورانوس ۲۷ است. تیتانیا و ابرون بزرگ‌ترین ماه‌های اورانوس هستند که در سال ۱۷۸۷ توسط ویلیام هرشل کشف‌شدند.^[۶۸]

نپتون[ویرایش]

نوشتار اصلی: نپتون

لکهٔ سیاه بزرگ، آشفته‌ترین بخش نپتون است. (نگارهٔ گرفته‌شده توسط وویجر ۲)

نپتون چهارمین سیاره بزرگ منظومهٔ شمسی^[۶۴] و هشتمین سیارهٔ دور از خورشید و بازپسین سیارهٔ بیرونی منظومهٔ  شمسی است که نمی‌توان آن را از زمین با چشم غیر مسلح مشاهده‌کرد. این سیاره با یک تلسکوپ کوچک به رنگ سبز و آبی به نظر می‌رسد.^[۶۹] دورهٔ چرخش نپتون ۱۶٫۱۱ ساعت و تناوب مداری آن ۱۶۴ سال و ۲۸۸ روز است.^[۷۰]

جو نپتون از هیدروژن (H_۲)، هلیم (He) و متان (CH_۴) ساخته شده‌است.^[۷۱] حلقه‌های غیرمعمولی نپتون یکسان نیستند، اما دارای گرد و غبارهای ضخیم درخشانی هستند که «کمان» نامیده می‌شوند. پنداشته می‌شود که حلقه‌های نپتون نسبتاً جوان هستند و عمر کوتاهی داشته‌اند. داده‌های سال ۲۰۰۵ نشان‌داد که ظاهراً حلقه‌های این سیاره بی‌ثبات‌تر از آن چیزی هستند که پیش از آن پنداشته می‌شد. شمار ماه‌های نپتون ۱۳ است. تریتون منحصر به  فرد است و تنها ماه بزرگ منظومهٔ شمسی است که در جهت مخالف چرخش سیارهٔ خود (نپتون)، پیرامون آن می‌چرخد. تریتون تنها ماه کروی‌شکل نپتون است و ۱۲ ماه دیگر آن اشکال نامنظم دارند.^[۷۲]

منطقهٔ فرانپتونی[ویرایش]

کمربند کویپر[ویرایش]

نوشتار اصلی: کمربند کویپر

پراکندگی اجرام کمربند کویپر (سبز رنگ) و اجرام دیسک پراکنده (نارنجی رنگ) در منظومهٔ شمسی

کمربند کویپر منطقه‌ای از فضا است که پیرامون خورشید و فراتر از نپتون واقع شده‌است و دارای اجسام کوچک یخی است. این منطقه به افتخار جرارد کویپر (ستاره‌شناس هلندی–آمریکایی) نام‌گذاری شده‌است و شامل صدها میلیون جسم فضایی است که پنداشته می‌شود بقایای سیارات بیرونی هنگام تشکیل آن‌ها هستند. برخی از دنباله‌دارها از کمربند کویپر سرچشمه می‌گیرند.^[۷۳]

کمربند کویپر کمربندی شبیه به یک بیضی یا دایره است و حدود ۴٫۵ تا ۷٫۵ میلیارد کیلومتر (۳۰ تا ۵۰ واحد نجومی) از خورشید فاصله دارد و شکل‌گیری آن مانند شکل‌گیری کمربند سیارک‌ها بوده‌است. کمربند سیارک‌ها عمدتاً از فلز و  سنگ ساخته شده‌است، اما اجسام کمربند کویپر تقریباً یا به طور کامل از تکه‌های یخی مواد مختلف ساخته شده‌اند. علاوه بر آب یخ‌زده، این اجرام از آمونیاک (NH_۳) و هیدروکربن‌های مختلف (C_nH_۲n+2) از جمله متان ساخته شده‌اند. اگرچه دانشمندان بخش کوچکی از اجسام کمربند کویپر را کشف کرده‌اند، اما بر این باورند که بیش از ۷۰٬۰۰۰ جسم فضایی در این منطقه وجود دارد. برخی از اشیاء این کمربند مانند پلوتو که بزرگ‌ترین جسم این منطقه است، بزرگ هستند. جرم سیارک ۵۰۰۰۰ بیش از نیمی از جرم پلوتو است و اندازهٔ ماکی‌ماکی و هائومیا بسیار نزدیک به اندازهٔ پلوتو است. برخی از اجسام کمربند کویپر از جمله پلوتو و هائومیا دارای ماه هستند.^[۷۴]

پلوتو[ویرایش]

نوشتار اصلی: پلوتو

مقایسهٔ بزرگ‌ترین اجسام شناخته‌شدهٔ فرانپتونی در منظومهٔ شمسی

پلوتو سیارهٔ کوتولهٔ بزرگی در کمربند کویپر است که قبلاً به عنوان بیرونی‌ترین و کوچک‌ترین سیارهٔ منظومهٔ شمسی در نظر گرفته می‌شد. در ماه اوت سال ۲۰۰۶، اتحادیهٔ بین‌المللی اخترشناسی با طبقه‌بندی اجرام آسمانی، پلوتو را از  فهرست سیارات حذف‌کرد و در طبقهٔ سیارات کوتوله قرار داد. پلوتو از گازهایی مانند نیتروژن و کربن دی‌اکسید به صورت یخ ساخته شده‌است.^[۷۵] دورهٔ چرخش این سیارهٔ کوتوله ۱۵۳٫۲۹۲۸- روز و تناوب مداری آن ۲۴۷۷ سال و ۲۴۸٫۲۵ روز به طول می‌انجامد.^[۷۶]

بیش‌ترین دمای سطحی پلوتو °۲۲۳- سانتی‌گراد و کم‌ترین دمای سطحی آن °۲۳۳- سانتی‌گراد است.^[۷۷] شمارماه‌های پلوتو ۵ است. این پنج ماه عبارتند از: شارون، اس/۲۰۱۲ پی ۱، نیکس، اس/۲۰۱۱ پی ۱ و هیدرا است. شارون یک ماه بزرگ است و حجم آن بیش از نصف حجم پلوتو است. فاصلهٔ میان پلوتو و شارون ۱۹٬۶۴۰ کیلومتر ((۱۲٬۲۰۰ مایل) و کمتر از فاصلهٔ پرواز میان لندن و سیدنی است. تناوب مداری این ماه به دور پلوتو ۶٫۴۴ روز به طول می‌انجامد.^[۷۸]

هائومیا[ویرایش]

نوشتار اصلی: هائومیا

نگارهٔ هنری از مقایسهٔ هائومیا با شماری اجسام دیگر:
ردیف بالا از راست به چپ: تیر، مریخ
ردیف پایین از راست به چپ: هائومیا، پلوتو، ماه

هائومیا یک سیارهٔ کوتولهٔ غیرمعمولی با ابعاد ۱٬۰۰۰×۱٬۵۲۰×۱٬۹۶۰ کیلومتر (۶۲۰×۹۴۰×۱٬۲۲۰ مایل) است که از سنگ ساخته‌شده و یک لایهٔ نازک یخی روی آن را پوشش داده‌است. در سپتامبر ۲۰۰۸۸، اتحادیهٔ بین‌المللی اخترشناسی هائومیا را به عنوان پنجمین سیارهٔ کوتوله و چهارمین پلوتوئید به رسمیت شناخت.^[۷۹] دورهٔ چرخش هائومیا ۳٫۹۱۵۴ ساعت^[۸۰] و تناوب مداری آن ۲۸۳ سال و ۱۴/۶۱ روز است.^[۸۱]

شمار ماه‌های هائومیا ۲ است. این دو ماه عبارتند از: هایاکا و ناماکا است. هایاکا از ناماکا بزرگ‌تر است و قطر آن حدود ۳۱۰ کیلومتر (۱۹۳ مایل) است. این ماه با هر بار گردش کامل پیرامون هائومیا در ۴۹ روز، مسافتی حدود  ۴۹٬۵۰۰ کیلومتر (۳۰٬۷۵۸ مایل) را می‌پیماید. این ماه توسط گروه اخترشناسی مایکل براون در ۲۶ ژانویهٔ ۲۰۰۵۵ کشف‌شد. قطر ناماکا حدود ۱۷۰ کیلومتر (۱۰۶ مایل) و تناوب مداری آن ۳۴٫۷ روز است و در این مدت مسافتی حدود ۳۹٬۳۰۰۰ کیلومتر (۲۴٬۴۲۰ مایل) را می‌پیماید. این ماه نیز مانند هایاکا، توسط گروه براون اما در ۳۰ ژوئن ۲۰۰۵ کشف‌شد.^[۸۲]

ماکی‌ماکی[ویرایش]

نوشتار اصلی: ماکی‌ماکی

برداشتی هنرمندانه از سطح ماکی‌ماکی

ماکی‌ماکی یک سیارهٔ کوتوله است که قطر آن برابر با ۱٬۵۰۰ کیلومتر (۹۰۰ مایل) است و رنگ آن مایل به قرمز است.^[۸۳] دورهٔ چرخش ماکی‌ماکی ۷/۷۷۱ ساعت (۰٫۰۰۳ ساعت)^[۸۴] و تناوب مداری آن ۳۱۰ سال است.^[۸۵]

تلسکوپ فضایی اسپیتزر با قابلیت‌های فروسرخ، ماکی‌ماکی را مورد مطالعه قرار داد و نشان‌داد که احتمالاً متان در جو این سیارهٔ کوتوله وجود دارد.^[۸۶] در آوریل ۲۰۱۱۱، ماکی‌ماکی میان زمین و ستاره‌ای بسیار دوردست قرار گرفت و از  آن‌جا گذشت و ستاره‌شناسان با استفاده هفت تلسکوپ به مطالعه و بررسی دربارهٔ چگونگی تغییر نور ستاره پرداختند. خوزه لوئیس اورتیز مورنو در اینباره می‌گوید: «ماکی‌ماکی از مقابل ستاره گذشت و به جای این‌که محوشدن و روشن‌شدن ستاره به تدریج صورت گیرد، ستاره ناپدید و دوباره به طور ناگهانی پدیدار شد. معنای این چنین است که ماکی‌ماکی جو قابل توجهی ندارد.»^[۸۷] ماکی‌ماکی هیچ ماهی ندارد.^[۸۸] این کمبود، اندازه‌گیری جرم ماکی‌ماکی را سخت‌تر می‌کند، هر چند قطر آن مشخص‌شده و دو سوم پلوتو است.^[۸۹]

دیسک پراکنده[ویرایش]

نوشتار اصلی: دیسک پراکنده (منظومه شمسی)

پراکندگی اجسام کمربند کویپر و دیسک پراکنده در فضا (برای وضوح بیشتر روی نگاره کلیک کنید)

اشیاء دیسک پراکنده در واقع همان اشیاء کمربند کویپر هستند که خروج از مرکز مداری آن‌ها زیاد است. اوج این اجسام بیش از ۶۰ واحد نجومی و حضیض آن‌ها میان ۳۰ تا ۴۸۸ واحد نجومی است. این اجرام احتمالاً در اثر تعامل‌های گرانشی سیارات غول‌پیکر در اوایل تشکیل منظومهٔ شمسی به منطقهٔ دیسک پراکنده پرتاب‌شدند. پنداشته می‌شود که شمار کنونی اجرام دیسک پراکنده تنها در حدود ۱ درصد از آن چیزی است که در اوایل تشکیل منظومهٔ شمسی بود. تعاملات گرانشی اجرام دیسک پراکنده با نپتون می‌تواند نیم‌قطر بزرگ این اجرام را بسیار افزایش‌دهد. تاکنون بیش از ۱۵۰ جسم دیسک پراکنده و قنطورس شناخته شده‌است.^[۹۰]

اریس[ویرایش]

نوشتار اصلی: اریس

طراحی هنرمندانه از اریس (وسط) و ماه آن دیسنومیا (بالای اریس). جسم درخشان  بالا سمت چپ خورشید است.

اریس با قطر ۲٬۴۰۰ و ۱۰۰± کیلومتر (طبق برآورد تلسکوپ فضایی هابل)^[۹۱] بزرگ‌ترین سیارهٔ کوتولهٔ منظومهٔ شمسی است و اندازهٔ آن ۱۰۵۵ درصد اندازهٔ پلوتو است (بر سر جنجال و اختلاف).^[۹۲] دورهٔ چرخش اریس ۲۵٫۹ ساعت^[۹۳] و تناوب مداری آن ۵۶۰ سال و ۸۴٫۰۰۷۵ روز است.^[۹۴]

اریس جو قابل توجهی ندارد^[۹۵] و دمای سطحی آن حدود °۲۱۷- سانتی‌گراد تا °۲۴۳- سانتی‌گراد است.^[۹۶]دیسنومیا تنها ماه اریس است و در سال ۲۰۰۵۵ توسط مایکل براون و گروهی از دانشمندان، مدتی پس از کشف اریس کشف‌شد. قطر دیسنومیا تنها ۱۰۰ تا ۲۵۰ کیلومتر و کوچکتر از ایالت ماساچوست است. دانشمندان مطمئن نیستند  که دیسنومیا از چه چیزی ساخته‌شده، اما بر این باورند که از آب منجمد ساخته شده‌است. ستاره‌شناسان برای شناسایی پلوتو و اریس از دیسنومیا استفاده می‌کنند؛ آن‌ها می‌دانستند که اریس از پلوتو بزرگتر است، اما نمی‌دانستند که جرم اریس از پلوتو بیشتر است. آن‌ها می‌توانند جرم جسم را با استفاده از ماه آن اندازه‌گیری کنند؛ به طوری که فاصلهٔ میان جسم و ماه آن و مدت زمان گردش ماه به دور جسم را اندازه‌گیری می‌کنند. با استفاده از این روش، ستاره‌شناسان دریافتند که جرم اریس ۲۷ درصد بیشتر از پلوتو است.^[۹۷]

دورترین مناطق[ویرایش]

سدنا[ویرایش]

نوشتار اصلی: سدنا ۹۰۳۷۷

مدار بسیار عجیب سدنا (قرمز رنگ)

سدنا دورترین جسم مشاهده‌شده در منظومهٔ شمسی است که در سال ۲۰۰۳ در رصدخانهٔ پالومار در کالیفرنیاکشف‌شد.^[۹۸] فاصلهٔ این جسم از خورشید دو برابر فاصلهٔ هر جسم دیگری در منظومهٔ شمسی از خورشید است و سه برابر دورتر از پلوتو یا نپتون است. تناوب مداری این جسم ۱۰٬۵۰۰ سال به طول می‌انجامد.^[۹۹] اوج سدنا  ۱۵۰ میلیارد کیلومتر (۱۰۰۰ واحد نجومی) و حضیض آن ۱۱٬۴۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ کیلومتر (۷۶ واحد نجومی) است.^[۱۰۰]

مدار سدنا به شدت بیضی‌شکل است و به سیارات منظومهٔ شمسی بسیار نزدیک است. این جسم اکنون ۱۳٬۵۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ کیلومتر (۹۰ واحد نجومی) با خورشید فاصله‌دارد. ابر اورت بسیار دورتر از مدار سدنا است، اما دانشمندان بر این باورند که سدنا مدرکی است که نشان می‌دهد ابر اورت بیش از آنچه که می‌پنداشتند، به سوی خورشید گسترش یافته‌است و سدنا را عضوی از ابر اورت می‌دانند. قطر سدنا حدود ۱٬۸۰۰ کیلومتر است.^[۹۹]

ابر اورت[ویرایش]

نوشتار اصلی: ابر اورت

فاصلهٔ ابر اورت از منظومهٔ شمسی

ابر اُئورت (به انگلیسی: Oort cloud)؛ یک ابر بزرگ کروی‌شکل است و دانشمندان برای تعیین اندازهٔ آن اختلاف نظر دارند. عده‌ای بر این باورند که این ابر از ۲٬۰۰۰ تا ۵٬۰۰۰ واحد نجومی دورتر از خورشید آغاز می‌شود و تا ۵۰٬۰۰۰ واحد نجومی ادامه می‌یابد. برخی نیز می‌پندارند که تا ۱۰۰٬۰۰۰ واحد نجومی دورتر از خورشید ادامه می‌یابد. فرضیهٔ وجود ابر اورت در سال ۱۹۵۰ توسط یان اورت پیشنهاد شد و نام ابر اورت به افتخار یان اورت نام‌گذاری شده‌است. اگرچه  وجود ابر اورت با مشاهدهٔ مستقیم اثبات نشده‌است، اما وجود آن در جوامع علمی پذیرفته شده‌است. این ابر شامل اشیاء یخی ساخته‌شده از آمونیاک، آب و متان است.^[۱۰۱]

دنباله‌دارها[ویرایش]

نوشتار اصلی: دنباله‌دار

دنباله‌دار هالی استثنایی است و بر  خلاف این که دورهٔ مداری کوتاهی دارد، از ابر اورت سرچشمه گرفته‌است.^[۱۰۲]

یک گلولهٔ برفی کیهانی است که از گازهای منجمد، سنگ و گرد و غبار ساخته‌شده و تقریباً به اندازهٔ یک شهر کوچک است.^[۱۰۳] دنباله‌دارها، غیر دوره‌ای و دوره‌ای هستند. دنباله‌دارهای غیر دوره‌ای که از ابر اورت می‌آیند، گرانش محدود به خورشید ندارند و مدار آن‌ها به شکل سهمیاست و تنها یک بار خورشید را می‌بینند و هرگز دوباره بازنمی‌گردند.^[۱۰۴] دنباله‌دارهای دوره‌ای نیز شامل دنباله‌دارهای بلند مدت (بسیار بیشتر از ۲۰۰ سال) و کوتاه مدت است که به ترتیب از ابر اورت و کمربند کویپر سرچشمه می‌گیرند.^[۱۰۵]

ویژگی‌ها و رفتار دنباله‌دارهایی که از ابر اورت می‌آیند با دنباله‌دارهایی که از کمربند کویپر می‌آیند، متفاوت است. به طور کلی، دو تفاوت میان این دنباله‌دارها وجود دارد: نخست این که ویژگی‌های دینامیکی آن‌ها متفاوت است. دوم این  که دنباله‌دارهایی که از ابر اورت سرچشمه می‌گیرند، دارای دوره‌های بلند و دنباله‌دارهایی که از کمربند کویپر سرچشمه می‌گیرند، دارای دوره‌های کوتاه (۲۰ تا ۲۰۰ سال) هستند و ویژگی‌های مداری آن‌ها نیز متفاوت است. دو خانوادهٔ بزرگ از دنباله‌دارهای کوتاه مدت وجود دارد: نخست خانوادهٔ برجیس با دورهٔ کمتر از ۲۰ سال و دوم خانوادهٔ هالی با دورهٔ ۲۰ تا ۲۰۰ سال.^[۱۰۵]

تفاوت‌های دینامیکی این دو گروه ناشی از تأثیر اجسام دیگر است. اجسام ابر اورت توسط رویدادهایی که فراتر از منظومهٔ خورشیدی رخ می‌دهد، آشفته می‌شوند. اما دنباله‌دارهای کمربند کویپر به طور مستقیم توسط هیچ ستاره‌ای به جز خورشید نمی‌توانند آشفته‌شوند. اگر خورشید از کنار ستارهٔ دیگری (یا یک ابر بزرگ مولکولی) بگذرد، دنباله‌دارها در مداری بیضی‌شکل و به سمت منظومهٔ خورشیدی به گردش درمی‌آیند. اما سیارهٔ نپتون که بسیار نزدیک به کمربند کویپر است، نقش مهمی در ثبات مدار اجسام کمربند و یا برعکس هل‌دادن اجسام به دورتر از مدار پیشین خود دارند.^[۱۰۵]

ترکیبات شیمیایی دنباله‌دارهای بلند مدت و کوتاه مدت مشابه است، اگرچه ترکیبات سازندهٔ دنباله‌دارهای بلند مدت تمایل بیشتری به فرار دارند. دلیل این تفاوت  می‌تواند سرچشمه‌گیری از ابر اورت یا کمربند کویپر باشد. در واقع در طول شکل‌گیری منظومهٔ خورشیدی، اجسام کوچک در بخش‌های درونی دیسک و در نزدیکی سیارات غول‌پیکر ساخته‌شدند. سپس این اجسام توسط نیروهای گرانشی از منظومهٔ خورشیدی خارج‌شدند و آن اجسامی که به طور کامل فرار کردند، ابر اورت را تشکیل دادند. آن دسته از اجسامی که نتوانستند فرار کنند و هیچ تعامل گرانشی با سیارات نداشتند، به عنوان اجسام کمربند کویپر باقی‌ماندند.^[۱۰۵]

مرزها و گذر از منظومهٔ شمسی[ویرایش]

نوشتار اصلی: سیاره‌های دورتر از نپتون

نقشهٔ اتم‌های خنثی پرانرژی هلیوهیث و هلیوپاز توسط فضاپیمای کاوشگر مرز میان‌ستاره‌ای

منظومهٔ شمسی تا جایی گسترش می‌یابد که دیگر تحت تأثیر خورشید (نفوذ نور خورشید، گرانش خورشیدی، میدان مغناطیسی خورشید و باد خورشیدی) نباشد. هر چه قدر از خورشید دور می‌شویم، نور آن کم‌تر می‌شود؛ اما هیچ مرزی وجود ندارد که در آن نور خورشید در آن نفوذ نداشته‌باشد یا در آن‌جا ضعیف‌تر شود. گرانش خورشیدی هم مانند نور آن حد و مرزی ندارد و هر چه قدر از خورشید دور می‌شویم، گرانش آن ضعیف‌تر می‌شود. دانشمندان بر این باورند که باد خورشیدی نوعی خلأ است، اما اثرات گاز و گرد و غبار در آن وجود دارد.^[۱۰۶]

هلیوسفر منطقهٔ‌ای است که میدان مغناطیسی خورشید و پروتون‌ها و الکترون‌های بادهای خورشیدی را در بر می‌گیرد. باد خورشیدی تا بیرون از منظومهٔ شمسی جریان می‌یابد و وارد فضای میان‌ستاره‌ای می‌شود و سرعتش را از دست می‌دهد. منطقه‌ای که سرعت بادهای خورشیدی در آن کاهش می‌یابد، هلیوهیث نام‌دارد. هلیوپاز مرز بیرونی هلیوهیث است و هم‌چنین مرز بیرونی منظومهٔ شمسی در نظر گرفته می‌شود و برآورد شده‌است که میان ۱۱۰۰ تا ۱۷۰ واحد نجومی از خورشید فاصله دارد.^[۱۰۷]

فضاپیماهای کاسینی-هویگنس و اکسپلورر که به ترتیب در مدار زحل و زمین بودند، نشان‌دادند که هلیوسفر در واقع یک کره است. وویجر ۱ و ۲ به ترتیب در سال‌های ۲۰۰۴ و ۲۰۰۷ از فاصلهٔ ۹۴–۸۴ واحد نجومی از خورشید گذشتند و اکنون در جهات مختلف در حال سفر به خارج از منظومهٔ شمسی هستند.^[۱۰۷]

بزرگ‌ترین اجرام[ویرایش]

نوشتار اصلی: فهرست اجرام منظومه شمسی بر پایه اندازه

بزرگ‌ترین اجرام منظومهٔ شمسی

خورشید	مشتری	زحل	اورانوس	نپتون	زمین	ناهید
مریخ	گانمید	تیتان	عطارد	کالیستو	آیو	ماه
اروپا	تریتون	اریس	پلوتو	تیتانیا	رئا	اوبرون
یاپتوس	ماکی‌ماکی	شارون	سدنا ۹۰۳۷۷	اومبریل	آریل	دیونه
			bgcolor=black
تتیس	هائومیا	سرس	سیارک ۲۲۹۷۶۲	سیارک ۲۲۵۰۸۸	سیارک ۹۰۴۸۲	سیارک ۸۴۵۲۲

ژوپیتر

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

برای دیگر کاربردها، ژوپیتر (ابهام‌زدایی) را ببینید.

ژوپیتر و تتیس، اثری از ژان اگوست دومینیک انگر، ۱۸۱۱ میلادی.

در اساطیر رومی، ژوپیتر یا ژُو یا ژووه، خدای خدایان یا پادشاه خدایان بود. همینطور وی، خدای آسمان و خدایآذرخش‌های آسمانی (خدای رعد) محسوب می‌شد. همسان و معادل او در پانتئون خدایان یونان، زئوس بود. او رایوپیتر یا آیوپ پیتر یا دیِزپیتر نیز نامیده‌اند و همچنین از او با عنوان اپتیموس ماگزیموس به معنای «بهترین و بزرگترین پدرخدا» نیز نام برده‌اند و او را به عنوان ایزد پشتیبان روم باستان ستوده‌اند، خدایی که فرمانروایی او بر مبنای قوانین و نظم اجتماعی بنا شده بود. او خدایی بود که به همراه خواهر/همسر خود، ژونو، بر سه‌گانه یاتریاد کاپیتولین ریاست می‌کرد.

ژوپیتر همچنین پدر ایزد مارس به‌شمار می‌آمد و این فرزند از ازدواج او با ژونو متولد شده بود. براین اساس، ژوپیتر پدربزرگ رموس و رومولوس که بنیانگذاران افسانه‌ای رم بودند، به شمار می‌آمد. ژوپیتر در دین رم باستان مورد پرستش و احترام قرار داشت و هنوز هم در آیین نئوپاگانیسم رومی، پرستش می‌شود. او همراه با برادران خویش، نپتون و پلوتو، فرزندان ساتورن، به‌شمار می‌آمدند. او همچنین برادر/شوهر سرس (دختر ساتورن و مادر پروسرپینا)، برادر وریتاس (دختر ساتورن) و پدر مرکوری به شمار می‌آمد.^[۱]

توجه شود که در متن فوق، تقریباً تمامی نام‌هایی که بعدها بر روی سیاره‌های منظومه خورشیدی نهاده شدند، مورد اشاره قرار گرفته‌اند. از جمله: ژوپیتر (هرمز)، مارس (بهرام)، ساتورن (کیوان)، نپتون (نپتون)، پلوتو (پلوتون)،مرکوری (تیر).

محتویات

  [نهفتن] 

• ۱نام‌شناسی
• ۲پیشینه
• ۳شرح
• ۴هیأت‌های مختلف
  • ۴.۱ژوپیتر فرتریوس
  • ۴.۲ژوپیتر الیشیوس
  • ۴.۳ژوپیتر استاتور
  • ۴.۴ژوپیتر لوستیوس
  • ۴.۵ژوپیتر ژونو و مینرو
  • ۴.۶ژوپیتر اعظم
• ۵نقش‌های دیگر
• ۶پانویس
• ۷جستارهای وابسته
• ۸منابع

نام‌شناسی[ویرایش]

نام ژوپیتر از ریشه نیا-هندواروپایی *dyeu-peter است که بخش نخست آن dyeu همریشه با دیو در فارسی و به معنی ایزد است و بخش دوم peter همریشه و هم‌معنی با پدر در فارسی است. بر این پایه، ژوپیتر (دیوپدر) به معنای پدر ایزدی و پدر آسمانی است.^[۲]

نام ایزد دیوس پیتا (Dyaus Pita) در سانسکریت و زئوس یونانی نیز از همین ریشه (با معنی دیوپدر) است.^[۳]

پیشینه[ویرایش]

به هنگام قدرت یافتن امپراتوری رم، ژوپیتر نیز، همپای همتای یونانی خویش، زئوس، به شکوهمندترین جایگاه خویش دست یافت. با این همه ژوپیتر در مقایسه با زئوس از خاستگاهی فروپایه‌تر برخوردار بود و همانند نخستین رومی‌ها از لاتیوم [از شهرهای جنوب غربی رم] منشاء گرفته بود. نیایشگاه ژوپیتر در جائی قرار  داشت که اکنون در جانب شرقی دریاچه آلبانو و در مونته کاوو واقع است و نزدیک محل ایجاد کاخ تابستانی پاپ قرار می‌گیرد. البته اکنون از این پرستشگاه اثری بر جای نمانده و جای آن را دیر زنان راهب و جایگاه فرستنده تلویزیون رم گرفته‌است.

ژوپیتر، خدای بزرگ [و خدای خدایان] بود و در گذر زمان به ایزد برتر کنفدراسیون چهل و نه شهر لاتین مبدل گشت و نیایشگاه او جایگاه برگزاری جشن‌های بهاری و خزانی شد.^[۴]

شرح[ویرایش]

ژوپیتر یا یوپیتر یا ژوه یا یووه، خدای بزرگ و برترین خدا در پانتئون یا مجمع خدایان رمی بود. احتمالاً او در اصل، یک خدای اتروسکی بود [اتروسکی‌ها از اقوام کهنایتالیا به شمار می‌آمدند]، اما نام او و جنبه‌های اصلی شخصیتش، شباهت و همسانی بسیار نزدیکی با زئوس یونانی نشان می‌دهد.او خدای آسمان به شمار  می‌آمد، و در این نقش همان ژوپیتر لوستیوس یا آورندهٔ روشنایی بود و ایامی که ماه در آسمان کامل بود، یعنی ایام ایدس [روزهای مقدس و خجسته در گاهشماری رم باستان]، به او اختصاص داشت. او همچون زئوس با باران و رعد و برق در ارتباط بود و در قدیمی‌ترین پرستشگاه او در رم یک لاپیدس سیالیسس [سنگ سیسیل یا چخماق] بود که باور داشتند شکل سنگ‌شدهٔ آذرخش‌های اوست. در سرتاسر ایتالیا بر قلهٔ مکان‌های مرتفع و در جاهایی که مورد اصابت صاعقه قرار گرفته بود، پرستشگاه‌های برای بزرگداشت او ساخته بودند.^[۵]

هیأت‌های مختلف[ویرایش]

ژوپیتر در کاپیتول به چند هیأت متفاوت نیایش می‌شد:

ژوپیتر فرتریوس[ویرایش]

ژوپیتر فِرتریوس یا ژوپیتر پیروز، کهن‌ترین هیأت مورد پرستش ژوپیتر بود. می‌گویند رمولوس بعد از شکست سابین، شهریار اکرون، بسیاری از سلاح‌ها و غنایمی را که بدست آورده بود، به معبد ژوپیتر هدیه داد.^[۶]

ژوپیتر الیشیوس[ویرایش]

ژوپیتر در نقش خدای تندر و صاعقه، ژوپیتر الیسیوس یا ژوپیتر الیشیوش نام داشت. این نام از فعل elicere به معنی جذب کردن و فروکشیدن گرفته شده‌است. ژوپیتر در این هیأت است که آذرخش را از آسمان فرومی‌فرستد و جادوگران با یاری او، تندر را هدایت می‌کنند. از همین دوره‌است که عنوان خدای جل و علا یا همان: Peo Optium (D.O.M) Maximo به وی داده می‌شود. این عنوان [که همان اپتیموس ماگزیموس می باشد] بعدها به آیین مسیح نیز راه می‌یابد. پرستش این هیأت از ژوپیتر، کیشی بود که در کوئیرینال رواج داشت و با نیایش ژونو و مینرو همراه بود.^[۶]

ژوپیتر استاتور[ویرایش]

یکی از پرستشگاه‌های ژوپیتر که بنای آن به رومولوس نسبت داده می‌شد، در جنوب فوروم و جایی که طاق تیتوس در آنجا قرار دارد، بنا شده بود. این پرستشگاه به ژوپیتر استاتور یا ژوپیتر بازدارنده اختصاص داشت و این نام از آنجا منشاء می‌گیرد که ژوپیتر در پاسخ به نیایش رومولوس به درگاه او، رومن‌ها را از فرار در برابر سابین‌ها باز داشت و در این نبرد پیروز شد.^[۶]

ژوپیتر لوستیوس[ویرایش]

ژوپیتر در نقش خدای آسمان، همان ژوپیتر لوستیوس یا آورندهٔ روشنایی بود و ایامی که ماه در آسمان کامل بود، یعنی ایام ایدس [روزهای مقدس و متبرک در تقویم رم باستان]، به او اختصاص داشت.^[۷]

ژوپیتر ژونو و مینرو[ویرایش]

ژوپیتر در ترکیب با نقش همسران خویش، یعنی ژونو و مینرو، ژوپیتر ژونو و مینرو نیز نام گرفته‌است.^[۸]

ژوپیتر اعظم[ویرایش]

ژوپیتر در تحولات نقش خویش و بویژه در همانندی با زئوس در گذر زمان به ژوپیتر اعظم تبدیل گردید.^[۸]

نقش‌های دیگر[ویرایش]

ژوپیتر فقط یک الوهیت محافظ و پشتیبان قوم نبود، بلکه حافظ و نگهبان اخلاقیات عمومی و ناظر و ضامن سوگندها، قراردادها، عهدنامه‌های اتحاد و جنگ‌ها بود. همچنین وظایف اخلاقی و دینی شهروندان نسبت به خدایان، کشور و خانواده هایشان به او مربوط می شد. جشن تقدیس او هر ساله در سیزدهم سپتامبر یعنی همان روزی که کنسول‌های جمهوری رم، رسماً آغاز به کار می کردند، برپا می شد.

او بعدها به ایزد پشتیبان امپراتوران تبدیل شد و به همین عنوان، در سرتاسر امپراطوری رم مورد پرستش قرار گرفت.^[۹]

پانویس[ویرایش]

1. پرش به بالا↑ مشارکت کنندگان ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی در ۱۵ سپتامبر ۲۰۱۰
2. پرش به بالا↑ Online Etymology، بازدید: مارس ۲۰۱۱.
3. پرش به بالا↑ همان.
4. پرش به بالا↑ اساطیر رم، اثر: استیوارد پرون، ترجمه: محمدحسین باجلان فرخی، چاپ اول، صفحه: ۱۷
5. پرش به بالا↑ اساطیر جهان از مؤسسه لاروس(۲)، زیرنظر: پی یر گریمال، ترجمه: مانی صالحی علامه، چاپ اول، صفحه: ۱۰۹ و ۱۱۰
6. ↑ ^{پرش به بالا به:۶٫۰ ۶٫۱ ۶٫۲} اساطیر رم، اثر: استیوارد پرون، ترجمه: محمدحسین باجلان فرخی، چاپ اول، صفحه: ۱۹
7. پرش به بالا↑ اساطیر جهان از مؤسسه لاروس(۲)، زیرنظر: پی یر گریمال، ترجمه: مانی صالحی علامه، چاپ اول، صفحه: ۱۰۹
8. ↑ ^{پرش به بالا به:۸٫۰ ۸٫۱} اساطیر رم، اثر: استیوارد پرون، ترجمه: محمدحسین باجلان فرخی، چاپ اول، صفحه: ۲۰
9. پرش به بالا↑ اساطیر جهان از مؤسسه لاروس(۲)، زیرنظر: پی یر گریمال، ترجمه: مانی صالحی علامه، چاپ اول، صفحه: ۱۱۰

جستارهای وابسته

یک عضو هیات مدیره مجمع صنفی نمایندگان کارگری استان تهران:

بازنشستگی پیش از موعد نباید از اشتغال زنان بکاهد

یک عضو هیات مدیره مجمع صنفی نمایندگان کارگری استان تهران می‌گوید: طرح بازنشستگی پیش از موعد زنان با 20 سال سابقه کار به نفع آنهاست اما باید به گونه‌ای اجرا شود که زنان به سبب بازنشستگی زودتر از موعد از حضور در بازار کار محروم نشوند.

«عزیزه شریفی» عضو هیات مدیره مجمع صنفی نمایندگان کارگری استان تهران در گفتگو با ایلنا، اظهار داشت: به صورت کلی طرح بازنشستگی پیش از موعد زنان با 20 سال سابقه کار به نفع آنهاست چراکه بسیاری از زنان به علت عوامل مختلف از شرایط کار خود راضی نیستند و باید از آنها در این خصوص حمایت شود.

مجلس شورای اسلامی طرح بازنشستگی زنان  با 20 سال سابقه کار را به تازگی تصویب کرده است. بر این اساس زنان می‌توانند با 20 سال سابقه کار و بدون شرط سنی بازنشست شوند.

شریفی با بیان اینکه این طرح باید به گونه‌ای اجرا شود که زنان از حضور در بازار کار محروم نشوند، افزود: بازنشستگی پیش از موعد نباید مانع از آن شود که کارفرمایان  از به کار گیری زنان خودداری ورزند.

شریفی افزود: این از آن جهت حائز اهمیت است که بسیاری از کارخانه‌های کشور هم اکنون در دست بخش خصوصی است و اگر بخش خصوصی ببیند که زنان با وجود برخورداری از شغل و امکانات آموزشی و رفاهی کارفرما قصد بازنشستگی زودتر از موعد را دارند اساسا آنها را استخدام نمی‌کند.

این عضو هیات مدیره مجمع صنفی نمایندگان کارگری استان تهران به حمایت‌های قانونی قبلی از زنان که مورد استقبال کارفرمایان نگرفت اشاره کرد و افزود: مرخصی‌های که برای زنان باردار و زنانی که کودکان شیر خوار دارند در نظر گرفته شده بود مورد حمایت کارفرما قرار نگرفت و نتیجه این شد که بسیاری کارخانه ها صرفا  خانم‌های مجرد را به کار بگیرند.

شریفی ادامه داد: در هر صورت طرح بازنشستگی زودتر از موعد زنان  باید مورد حمایت دولت قرار گیرد و دولت موظف است که بخشی از بار مالی آن را بر عهده بگیرد چرا که عدم به کارگیری زنان  که بخشی از آنها سرپرست خانواده هستند مستقیما آسیب‌های اجتماعی را متوجه آنها می‌کند.

یک عضو هیات مدیره مجمع صنفی نمایندگان کارگری استان تهران:

بازنشستگی پیش از موعد نباید از اشتغال زنان بکاهد

یک عضو هیات مدیره مجمع صنفی نمایندگان کارگری استان تهران می‌گوید: طرح بازنشستگی پیش از موعد زنان با 20 سال سابقه کار به نفع آنهاست اما باید به گونه‌ای اجرا شود که زنان به سبب بازنشستگی زودتر از موعد از حضور در بازار کار محروم نشوند.

«عزیزه شریفی» عضو هیات مدیره مجمع صنفی نمایندگان کارگری استان تهران در گفتگو با ایلنا، اظهار داشت: به صورت کلی طرح بازنشستگی پیش از موعد زنان با 20 سال سابقه کار به نفع آنهاست چراکه بسیاری از زنان به علت عوامل مختلف از شرایط کار خود راضی نیستند و باید از آنها در این خصوص حمایت شود.

مجلس شورای اسلامی طرح بازنشستگی زنان  با 20 سال سابقه کار را به تازگی تصویب کرده است. بر این اساس زنان می‌توانند با 20 سال سابقه کار و بدون شرط سنی بازنشست شوند.

شریفی با بیان اینکه این طرح باید به گونه‌ای اجرا شود که زنان از حضور در بازار کار محروم نشوند، افزود: بازنشستگی پیش از موعد نباید مانع از آن شود که کارفرمایان  از به کار گیری زنان خودداری ورزند.

شریفی افزود: این از آن جهت حائز اهمیت است که بسیاری از کارخانه‌های کشور هم اکنون در دست بخش خصوصی است و اگر بخش خصوصی ببیند که زنان با وجود برخورداری از شغل و امکانات آموزشی و رفاهی کارفرما قصد بازنشستگی زودتر از موعد را دارند اساسا آنها را استخدام نمی‌کند.

این عضو هیات مدیره مجمع صنفی نمایندگان کارگری استان تهران به حمایت‌های قانونی قبلی از زنان که مورد استقبال کارفرمایان نگرفت اشاره کرد و افزود: مرخصی‌های که برای زنان باردار و زنانی که کودکان شیر خوار دارند در نظر گرفته شده بود مورد حمایت کارفرما قرار نگرفت و نتیجه این شد که بسیاری کارخانه ها صرفا  خانم‌های مجرد را به کار بگیرند.

شریفی ادامه داد: در هر صورت طرح بازنشستگی زودتر از موعد زنان  باید مورد حمایت دولت قرار گیرد و دولت موظف است که بخشی از بار مالی آن را بر عهده بگیرد چرا که عدم به کارگیری زنان  که بخشی از آنها سرپرست خانواده هستند مستقیما آسیب‌های اجتماعی را متوجه آنها می‌کند.

عناوین روزنامه های امروز 95/11/04

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

هزینه سالانه سرطان در ایران ١٠ هزار میلیاردتومان

وزیر بهداشت خبر داد:

هزینه سالانه سرطان در ایران ١٠ هزار میلیاردتومان

جمعیت مبتلایان به سرطان تا ١٥ سال آینده ٥٠ درصد بیشتر می شود

شهروند|  سرطان که در ایران سالانه ۹۲‌هزار نفر را گرفتار می‌کند، هزینه‌ای بالغ بر ۱۰‌هزار‌میلیارد تومان برای درمان به کشور وارد می‌کند؛ بار مالی که به گفته وزیر بهداشت، تنها ١٧‌درصد آن از جیب مردم پرداخت می‌شود. این درحالی است که همین دوماه پیش، رئیس انجمن سرطان ایران با احتساب آمار بیش از ٩٠‌هزار نفری ابتلا به سرطان در ایران، هزینه درمان این بیماری را ٣‌میلیارد دلار برابر با ١٢‌هزارمیلیارد تومان تخمین زد. عجیب این‌که طبق گفته معاون بهداشت که او هم دیروز درهمایش پویش ملی مبارزه با سرطان سخن می‌گفت، مردم ایران سالانه ۱۰‌هزار‌میلیارد تومان خرج مصرف دخانیات می‌کنند که خود از عوامل مهم بروز سرطان است؛ بیماری که براساس گفته او، آمار ابتلای آن در ایران از ۳۰۰  تا ۴۰۰‌هزار نفر است و پیش‌بینی شده با پیر‌ترشدن جمعیت تا ١٥‌سال آینده، ٥٠‌درصد بیش از این شود؛ یعنی نیاز مالی بیشتر. دراین همایش همچنین معاون درمان هم اعلام کرد؛ درحالی ‌که درکشورهای توسعه‌یافته بین ۸ تا ۱۱‌درصد از هزینه‌های سرطان، صرف دارو می‌شود اما این رقم در ایران به ٥٠‌درصد و برابر یک‌هزارو۵۰۰‌میلیارد تومان می‌رسد.
خدمات مطلوب اما ناکافی است
صبح دیروز حسن قاضی‌زاده‌‌هاشمی، وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی کشور با حضور درهمایش پویش ملی مبارزه با سرطان که دربیمارستان محک برگزار شد، از آمار ابتلای سالانه ٩٢‌هزار نفر به سرطان اشاره کرد که با احتساب سرطان پوست این آمار به ۱۰۰‌هزار مورد می‌رسد. با این حال، او اعلام کرد که آمار ابتلا در ایران نسبت به بسیاری ازکشورها کمتر است، چراکه ایران هم‌اکنون جمعیتی جوان دارد و «هرچه جمعیت کشور مسن‌تر باشد، آمار سرطان افزایش می‌یابد و پیش‌بینی می‌شود که ظرف ۱۵‌سال آینده تقریبا ۵۰‌درصد تعداد سرطان افزایش یابد.»او بار مالی بیماری سرطان درکشور که هزینه‌های مستقیم و غیرمستقیم را شامل می‌شود، حدود ۱۰‌هزار‌میلیارد تومان است که ۸۳‌درصد آن را دولت پرداخت می‌کند و مابقی را مردم از جیب می‌دهند. وزیر بهداشت از این ٨٣‌درصد به‌عنوان «خدمات مطلوب» به مردم یاد کرد که در دولت یازدهم پرداخت می‌شود و به گفته او «البته ناکافی است».هاشمی علاوه بر مسائل محیطی، آب و هوا و سبک زندگی، عوامل رفتاری را هم از علل ابتلا به سرطان یاد کرد و گفت: «وقتی درکشور شاهد اعتیاد، سیگار، کم‌تحرکی و مصرف بیش از اندازه شکر و نمک و استرس هستیم، طبیعی است که آمار سرطان افزایش پیدا کند.» وزیر بهداشت اقدام به پیشگیری را ازسوی کل حکومت لازم دانست و با اشاره به این‌که برای پیشگیری از سرطان اقداماتی صورت گرفته، از «تصمیمات خوب» در شورای عالی سلامت و امنیت غذا درمرکز و استان‌ها سخن گفت و ادامه داد: «انتظار داریم که تصمیم‌گیری‌ها با جسارت بیشتری اتخاذ شود، حتی اگر خوشایند بخشی از ما نباشد.»مدرنیزه‌شدن سبک زندگی و تغییر خوراک و آشامیدنی هم موضوع دیگر مورد بحث ازسوی وزیر بود که «برای سلامتی زیان‌آور است»، پس «بخش زیان‌آور باید شناسایی شود» و «رسانه‌ها هم برای رعایت همه، اطلاع‌رسانی کنند.» او دربخش دیگری از گفته‌های خود، ابراز اطمینان کرد که با برنامه‌هایی که وزارت بهداشت در درمان بیماران سرطان دارد، ظرف دو- سه‌سال آینده عدالت در دسترسی اتفاق بیفتد: «یعنی در اکثر شهرها مراکز شیمی‌درمانی و درمراکز استان‌ها ، مراکز رادیوتراپی خواهیم داشت. همچنین دربخشی از استان‌ها که ۱۵ قطب است، پیشرفته‌ترین خدمات سرطان از نظر درمانی، تشخیصی و جراحی مستقر خواهد شد.»
۱۵۰۰‌میلیارد تومان خرج دارو
علی‌اکبر سیاری، معاون بهداشت وزارت بهداشت هم از دیگر سخنرانان این همایش بود که از تفاوت آمار ابتلا و هزینه سرطان در ایران و جهان حرف زد: «هر‌سال در دنیا ۱۴‌میلیون نفر و در ایران حدود ۱۰۰‌هزار نفر به سرطان مبتلا می‌شوند و سالانه در دنیا ۸۰‌میلیون نفر و در ایران بین ۳۰ تا ۴۰‌هزار نفر بر اثر سرطان، جان خود را از دست می‌دهند و این روند رو به افزایش است. ازحدود ۸‌هزار‌میلیارد تومانی که هر‌سال درحوزه دارو توسط دولت هزینه می‌شود، حدود یک‌هزارو۵۰۰‌میلیارد تومان برای داروهای بیماران سرطانی صرف می‌شود، بنابراین لازم است که به سمت پیشگیری و تشخیص زودهنگام حرکت کنیم.»سیاری با بیان این‌که در دنیا برنامه‌های جامعی برای مقابله و کنترل سرطان وجود دارد، از عوامل خطر سرطان ازجمله مصرف سیگار و عدم تحرک و عوامل محیطی مانند آلودگی هوا یاد کرد و بیش ازهمه سیگار را مدنظر قرار داد: «مردم ایران سالانه ۱۰‌هزار‌میلیارد تومان پول می‌ذهند که زودتر جان خود را بر اثر مصرف دخانیات از دست بدهند و هر‌سال حدود ۵۰ تا ۶۰‌هزار مرگ درکشور، مرتبط با دخانیات است.»او با اشاره به همکاری وزارت بهداشت با وزارتخانه‌های جهاد کشاورزی، ورزش و جوانان و آموزش‌وپرورش برای کاهش بیماری‌های غیرواگیر، افزایش مالیات سیگار را یکی از اقدامات مهم وزارت بهداشت با همکاری مجلس دانست، اما گفت:  «صاحبان صنایع دخانیات در دنیا به قدری قدرت دارند که ممکن است این‌گونه اقدامات را خنثی کنند.»
هزینه سرطان بیشتر از بیماری قلبی
محمد آقاجانی، معاون درمان وزارت بهداشت، هم درهمایش پویش ملی مبارزه با سرطان با اشاره به این‌که درکشورهای توسعه‌یافته بین ۸ تا ۱۱‌درصد از هزینه‌های سرطان، صرف دارو می‌شود، گفت: «در ایران ۵۰‌درصد از هزینه‌های سرطان یعنی حدود یک‌هزارو۵۰۰‌میلیارد تومان، برای دارو هزینه می‌شود؛ زیرا زیرساخت‌های پرتودرمانی و جراحی سرطان، درطول سالیان گذشته به اندازه کافی توسعه پیدا نکرده بود.»او ادامه داد: «در دنیا سالانه ۲۹۰‌هزار‌میلیارد دلار و در ایران ۳‌هزار‌میلیارد تومان به صورت مستقیم برای سرطان هزینه می‌شود و جمع هزینه‌های مستقیم و غیرمستقیم این بیماری در دنیا یک‌هزارو۱۶۰‌میلیارد دلار معادل ۳‌درصد تولید ناخالص جهانی و در ایران این رقم حدود ۱۰‌هزار‌میلیارد تومان است.» آقاجانی گفت: «هزینه‌های سرطان ۱۹‌درصد بیشتر از بیماری‌های قلب و عروقی به‌عنوان نخستین علت مرگ مردم دنیاست و هر‌سال حدود ۴۵۰‌هزار‌سال عمر به دلیل ابتلا به سرطان از بین می‌رود.» او درباره میزان بقای ۵ساله بیماران با مداخلات پزشکی، ادامه داد: «درآمریکا میزان بقای ۵ساله در سرطان پستان ۸۹ و در ایران ۷۱‌درصد است، همچنین میزان بقای ۵ساله در آمریکا در سرطان روده بزرگ ۶۵ و در ایران ۴۱‌درصد است، بنابراین لازم است که روش‌ها تغییر یابد و زیرساخت‌ها توسعه یابد.» به گفته آقاجانی: «از ۸‌هزار‌میلیارد تومان هزینه‌های دارویی کشور در سال، یک‌هزارو۵۰۰‌میلیارد تومان صرف داروهای شیمی‌درمانی می‌شود که درطرح تحول سلامت، ۸۷‌درصد از آن توسط دولت یعنی وزارت بهداشت و بیمه‌ها تأمین می‌شود که یکی از اقدامات بسیار موثر درجهت حفاظت مالی از مردم است.»

روزنامه شهروند

کارتون